Hai loại siêu độ cho người sống và người đã chết

(I) Lời nói đầu

Bởi vì báo ơn tiết Thanh Minh, rất nhiều người lập bài vị siêu độ cho người thân đã mất. Cho nên khai thị tối nay là “Siêu độ gồm có hai loại lớn”: (1) Siêu độ vong linh, (2) siêu độ người sống.

Ý nghĩa của siêu độ là dùng lý giải và thực tiễn, tín ngưỡng và kinh nghiệm của Phật pháp giúp cho người từ trong khổ nạn đạt đến an lạc, từ trong nguy hiểm đạt đến an toàn, từ trong trói buộc đạt đến giải thoát.

Có một vị cư sĩ từ Cao Hùng đến, chiều hôm nay đã siêu độ cho tôi, bởi ông ta thấy tôi ốm yếu, có khí mà không có lực, công việc lại nhiều, tin rằng tôi nhất định sống rất đau khổ, cho nên đã tặng cho tôi thùng dầu dinh dưỡng tinh chế Thanh Hương, vệ sinh, giúp cho tôi ăn vào sẽ khỏe mạnh lên. Có thể thấy tôi được ông ấy siêu độ, tôi cũng phải nên siêu độ cho quý vị.

(II) Siêu độ vong linh

Trong ấn tượng của người Trung Quốc nói chung, làm Phật sự siêu độ có nghĩa là chỉ các nghi thức niệm Phật, tụng Kinh, bái sám, mông sơn thí thực, diệm khẩu thí thực .v.v. cho người chết, nghĩa là dùng sức siêu việt của Phật giúp người chết vãng sinh về Phật quốc hoặc sinh vào đường thiện.

Bởi thế đối với người Trung Quốc mà nói, siêu độ có hai loại ý nghĩa:

(1) Vì tùy theo tập tục nên khi trong nhà nếu có người thân qua đời, theo tục lệ phải mời Tăng Ni hoặc đạo sĩ đến niệm mấy quyển Kinh, cử hành mấy lần nghi thức Tôn giáo, mới có thể cảm thấy an tâm, nếu không thì không những sẽ bị người thân nghị luận, hơn nữa trong lòng cảm thấy thiếu thốn điều gì đó. Xin hỏi đó là vì siêu độ người sống hay thực sự siêu độ người chết? Thực sự rất không rõ ràng. Vì tự cầu tâm an mới mời Tăng Đạo niệm Kinh siêu độ, những người như thế không nhất định tin là có lợi đối với người chết, nhưng chỉ vì không dám đi ngược lại với phong tục.

(2) Nếu thực sự vì siêu độ vong linh, tin rằng Phật pháp có thể giúp vong linh siêu sinh dứt khổ, khi lâm chúng giúp họ trợ niệm. Thời gian 7 ngày đầu ngày nào cũng đều niệm Phật và trong 7 tuần thường làm Phật sự, tu cúng dường, những đạo lý đã nói trong kinh Phật và Thánh hiệu Phật Bồ Tát được xưng, đều có thể khiến cho vong linh nghe thấy, nghe hiểu, tâm khai ý giải những oán hận, nút thắt tình cảm, quyến luyến khó rời và tất cả những chấp trước, sẽ không đọa vào đường ác mà sinh về thiện đạo, những người có thiện căn sâu thì có thể vãng sinh đến thế giới Cực Lạc của Phật A Di Đà, hoặc theo nguyện lực từ bi của Phật Bồ Tát độ cho vong linh xuất ly khổ hải, điều này có thể lấy “Địa Tạng Kinh” làm tiêu biểu.

Phương pháp siêu độ vong linh được thấy trong Kinh Phật, có thể lấy hai ví dụ như sau:

(1) “Kinh Vu Lan Bồn” là bài kinh được Đức Thế Tôn nói về Tôn giả Mục Kiền Liên làm lễ siêu độ cho người mẹ đã mất và bị đọa vào đường quỷ đói. Phương pháp siêu độ là khi Tăng chúng tự tứ vào ngày 15 tháng 07, “có cơm bách vị ngũ quả, bồn chậu tắm giặt, dầu thơm, nến cầy, chăn gối giường đệm, tận thế cam mỹ để trong bồn, cúng dường Tăng chúng Đại Đức thập phương”. “Cúng dường Tăng già tự tứ thì cha mẹ đời này, cha mẹ bảy đời, sáu loại thân thuộc, được ra khỏi ba đường khổ, ứng thời giải thoát, đầy đủ quần áo và thức ăn. Nếu có người, còn cha còn mẹ, phúc lạc bách niên. Nếu cha mẹ đã mất, cha mẹ bảy đời sinh thiên, tự tại hóa sinh, nhập thiên hoa quang, hưởng vô lượng an lạc”. Đó là công đức cúng dường Tăng ngày 15 tháng 07 để làm Phật sự siêu độ vong linh, và khi chưa cúng Tăng thì thỉnh Tăng chúng tụng Kinh niệm Phật cho người chết.

(2) Trong Phật giáo Trung Quốc “Địa Tạng Kinh” được lưu truyền khá sâu rộng, bởi đó là tư tưởng đề xướng báo hiếu, lại đề xướng coi trọng ma chay nhớ ơn Tổ tiên, Pháp môn siêu độ vong linh, và còn đặc biệt được dân tộc Trung Hoa với bối cảnh văn hóa của nhà Nho khen ngợi tôn sùng. “Đao Lợi Thiên Cung Thần Thông Phẩm” trong quyển Thượng của “Địa Tạng Kinh” có nói: “Chúng sinh tạo ác ở Diêm Phù Đề, kẻ mới chết, sau 49 ngày, không có người lễ bái làm công đức để cứu thoát khổ nạn, khi sống không trồng thiện nhân, với bản nghiệp này mà bị đọa xuống địa ngục”. “Lợi Ích Tồn Vong Phẩm” trong quyển Trung của “Địa Tạng Kinh” nói: “Nếu có thể sau khi chết đi, trong vòng 49 ngày, tạo nhiều việc thiện, có thể giúp các chúng sinh, vĩnh ly nơi ác, được sinh nhân thiên thọ thắng diệu lạc”. Còn nói: “Thần thức lang thang, chưa biết tội phúc, trong vòng 49 ngày, như điên như điếc……người lâm chung chưa được thọ sinh, trong vòng 49 ngày, giữa những ý niệm, hy vọng cốt nhục quyến thuộc, tạo phúc lực cứu vớt thì sau ngày đó, tùy nghiệp thọ báo”. Điều đó nói rõ trong vòng 49 ngày sau khi chết đi, hy vọng có người thân quyến thuộc cầu phúc siêu độ, qua thời gian này thì đã chuyển sinh, tùy nghiệp mà đi thọ báo, siêu độ tuy vẫn có chút lợi ích, nhưng lập tức thì không có tác dụng.

Đặc biệt là trong 7 ngày đầu càng quan trọng, “Như Lai Tán Thán Phẩm” trong quyển Trung của “Địa Tạng Kinh” nói: “Thần thức phân tán, chí khí đã tận, đến một ngày, hai ngày, ba ngày, bốn ngày, đến bảy ngày, nhưng lớn tiếng bạch (tuyên bố tu phúc hành thiện cho người chết), lớn tiếng tụng kinh, sau khi mệnh chung, túc ương trọng tội, chí dư ngũ vô gián tội, vĩnh viễn được giải thoát.” Nói rõ siêu độ vào thời gian 7 ngày đầu sau khi chết là tốt nhất.

Nhưng siêu độ có hiệu quả nhất là tự mình tu hành khi còn sống, cho nên “Lợi Ích Tồn Vong Phẩm” trong quyển Trung của “Kinh Địa Tạng” nói: “Sau khi mệnh chung, quyến thuộc lớn nhỏ, làm việc phúc lợi, tất cả việc Thánh, trong 7 phần thì có được 1 phần, còn lại 6 phần công đức thì người sống được lợi. Vì vậy, tương lai hiện tại, thiện nam tín nữ, nghe thấy tự tu, được lợi toàn phần”. Khi còn sống chưa tin Phật, chưa tu thiện Pháp, sau khi chết đi trong vòng 49 ngày ở giai đoạn thân trung ấm mới cần người thân thay mình tu phúc siêu độ. Nếu khi còn sống, đã sớm tín ngưỡng Phật pháp, niệm Phật hồi hướng cầu nguyện vãng sinh Tây phương Tịnh độ, khi lâm chung liền có Tây Phương Tam Thánh: Di Đà, Quan Âm, Thế Chí. Phật và hai vị Bồ Tát đến tiếp dẫn, người than và thiện hữu trợ niệm, cũng là tiễn đưa người ấy, giúp người ấy tăng trưởng lòng tin, nâng cao liên vị. Trong các Kinh luận, đều khuyên răn tha thiết mọi người khi còn sống cần phải kịp thời tu hành.

(III) Siêu độ người sống

Siêu độ người sống là quan trọng hàng đầu. Sau khi Phật Thích Ca Mâu Ni thành đạo, những kinh Pháp mà Ngài nói, đối tượng chủ yếu của các bộ Kinh Đại Tiểu Thừa là đệ tử thất chúng nhân gian, tiếp đến là Trời Thần, vì thế xưng Phật là “thầy của trời người” và “giáo chủ của trời người”.

Hội chúng trong Kinh Đại Thừa như “Kinh Hoa Nghiêm”, “Kinh Pháp Hoa”, ngoài chư Phật Bồ Tát và Thánh giả nhị Thừa ra, thì là thất chúng nhân gian và thiên chúng bát bộ. Chúng sinh trong ba đường ác là địa ngục, ngã quỷ, súc sinh không có phúc báo tham dự thắng hội. Tuy trong “Kinh Địa Tạng” “Như Lai Tán Thán Phẩm” quyển Trung từng nói: “Thế tôn…….phổ cáo chư Phật thế giới nhất thiết chư Bồ Tát Ma Ha Tát, cấp Thiên Long, quỷ Thần, nhân, phi nhân, nghe ta hôm nay, xưng dương tán thán Địa Tạng Bồ Tát Ma Ha Tát”. Nhưng quỷ thần ở đây là chỉ quỷ nhiều phước, không phải quỷ tội ác hay quỷ đói, nên được coi là địa cư thiên và không cư thiên. Bởi thế trong “Kinh Địa Tạng” “Như Lai Tán Thán Phẩm” quyển Trung lại nói: “Tuyên thuyết nhân quả mà Địa Tạng Bồ Tát làm lợi ích nhân thiên…….vì các người nói phúc đức mà Địa Tạng Bồ Tát đã làm lợi ích cho nhân thiên”. “Kinh Vô Lượng Thọ” cũng vì “khai hóa toàn bộ nhân dân chư thiên” mà nói. Đặc biệt nhấn mạnh “lợi ích nhân thiên”, điều đó thể hiện rằng Phật pháp siêu độ chủ yếu là người, thứ đến là trời.

Trong “Kinh Tăng Nhất A Hàm” quyển 36 nói rõ khi Phật xuất thế, vì nhân thiên mà quảng diễn giáo Pháp, đạt đến Niết Bàn, nhưng chúng sinh trong địa ngục, trong súc sinh, trong ngã quỷ, sinh ở biên địa, sinh nơi cõi trời trường thọ, thì đều “không nghe, không thấy”. “Kinh Tăng Nhất A Hàm” quyển 26 nói: “Chư Phật Thế Tôn, giai xuất nhân gian.” Lấy cơ thể loài người mà thành Phật, và cũng lấy loài người làm đối tượng chủ yếu để nhiếp hóa, cho nên đệ tử tại gia đầu tiên của Phật là cha của Da-du-già là người, 5 vị đệ tử Tỷ khiêu mà Phật độ khi Ngài sơ chuyển Pháp luân tại vườn Lộc Uyển cũng là người, 1250 vị A La Hán thường theo Phật toàn bộ là người, cho tới đệ tử già cuối cùng Tu Bạt Đà La 120 tuổi mà Phật độ khi chuẩn bị nhập niết bàn cũng là người. Có thể thấy trong lịch sử, Phật Thích Ca Mâu Ni và Tăng tục thất chúng có liên quan Phật tướng, đều là loài người. Cho dù là khi Phật Di Lặc sau này hạ sinh nhân gian, các vị đệ tử nội viện Đâu Xuất của Ngài cũng đều hạ sinh nhân gian với thân phận con người, nghe vấn Phật Pháp, chứng đạo giải thoát.

Đối với siêu độ người sống, ý nghĩa đó là vận dụng Tín, Giải, Tu, Chứng của Phật Pháp, vượt qua nhà lửa của tam giới, thoát khỏi biển khổ sinh tử.

Thí Dụ “Nhà lửa” được lấy từ (Kinh Pháp Hoa - Thí Dụ Phẩm): “Tam giới không yên, giống như nhà lửa. Đầy dẫy đau khổ, và đầy sợ hãi, thường có sinh lão bệnh tử buồn phiền, như là lửa, bùng cháy không ngừng”. cho nên lấy xe dê, xe lừa, xe bò trắng, ví dụ Phật nói nhị thừa, tam thừa, duy có Pháp phương tiện và Pháp cứu kính của Phật thừa có thể đưa chúng sinh thoát khỏi nhà lửa sinh tử của tam giới. Thí Dụ “Biển khổ” được lấy từ nhiều nơi: (1) “Kinh Pháp Hoa - Thọ Lượng Phẩm” nói: “Ta thấy chư chúng sinh, chìm trong Biển khổ”. (2) “Kinh Lăng Nghiêm” quyển 4 nói: “Dẫn các chúng sinh đang chìm đắm ra khỏi biển khổ”. (3) “Kinh Đại Thừa Bản Sinh Tâm Địa Quán” nói: “Thường trong biển khổ sinh tử, làm thầy thuyền lớn cứu chúng sinh”. Nếu nhìn từ nhân quả trước sau, “nhà lửa” là phiền não của tham sân, “biển khổ” là quả báo sinh tử. Nếu chúng sinh không kịp thời tu học Phật pháp để thoát khỏi biển khổ sinh tử của tam giới, thì chỉ có vĩnh viễn ở trong phiền não mà tạo nghiệp, do bởi tạo nghiệp mà thọ khổ báo, khi thọ khổ báo lại vì phiền não mà tạo nghiệp, rồi lại thọ khổ báo, cứ như thế chạy vòng quanh, sinh tử lưu chuyển, giống như trôi nổi trong đại hải vô biên.

Trong biển khổ sinh tử mịt mờ này, làm thế nào để có thể lên bờ, thì không thể không dựa vào cứu giúp của thuyền từ bi Phật pháp, đó chính là dựa vào Tam quy, Ngũ giới, Thập thiện, Cụ túc giới, Bồ Tát giới mà Phật đã nói, rồi đến tam học là giới định tuệ, và lục độ tứ nhiếp, tự lợi lợi tha.

Phật Đà mới đầu thuyết Pháp tại vườn Lộc Uyển, chuyển Pháp luân chính là Tứ đế khổ tập diệt đạo. Biết rằng có khổ thì không nên tiếp tục tạo nhân chịu khổ, muốn diệt hết cái cội giễ của khổ, thì cần tu chứng tất cả các Pháp môn như Bát chính đạo, 37 Bồ Đề Đạo phẩm, và tam học lục độ .v.v, không chỉ tự cầu diệt khổ mà còn phải giúp người diệt khổ, tự lợi tức lợi người. Những danh từ chuyên ngành được nêu trên, xin vui lòng tra từ điển Phật học, hoặc tìm đọc các sách “Phật pháp khái luận” và “Phật giáo nhập môn”. Chúng ta nên học hiểu chúng, vận dụng chúng để có thể tự độ và độ người.

(IV) Niệm Phật siêu độ

Siêu độ dễ nhất là pháp môn niệm Phật, bất luận thời gian địa điểm, không phân biệt căn cơ, chỉ cần niệm Phật, thì liền đạt được lợi ích, nếu lấy mục đích để nói, pháp môn niệm Phật của Tây Phương Tịnh Độ Di Đà, đích thực là sau khi chết sẽ vãng sinh thế giới Cực Lạc. Nhưng “Kinh A Di Đà” cũng nói, đây là một bộ “Kinh được tất cả chư Phật hộ niệm”, “nếu có thiện nam tử thiện nữ nhân, nghe và thọ trì, và nghe tên chư Phật, thì chư thiện nam tử thiện nữ nhân, đều được tất cả chư Phật hộ niệm, đều đắc bất thối chuyển A Nậu Đa La Tam Miểu Tam Bồ Đề”. “Kinh Pháp Hoa” nói: “Niệm Phật một tiếng, tội diệt hà sa”. Niệm bất kỳ Phật nào cũng đều có thể diệt tội trừ khiên, tiêu tai miễn nạn, được lợi ích hiện tại, cũng được lợi ích đời sau. “Kinh Quán Vô Lượng Thọ” cũng nói: “chắp tay, niệm Nam Mô A Di Đà Phật, xưng danh hiệu Phật, diệt trừ năm mươi ức kiếp sinh tử tội nghiệp”. Kinh lại nói: “chí tâm xưng danh hiệu Phật, niệm trong niệm, diệt trừ tám mươi ức kiếp sinh tử tội nghiệp”. Lại nói: “Nếu người niệm Phật, biết là người, tức là người phân đà lợi hoa (liên hoa thanh tịnh), Bồ Tát Quan Thế Âm, Bồ Tát Đại Thế Chí, là thắng hữu của họ, ngồi tại đạo tràng, sinh chư Phật gia”. Nhân cách của người niệm Phật cao thượng thanh tịnh, giống như hoa sen trong người, đương nhiên là biểu tượng của tự lợi lợi tha. “Kinh Vô Lượng Thọ” quyển hạ có nói: “Nghe thấy danh hiệu của Phật (A Di Đà), vui mừng hoan hỷ, dù một niệm, liền biết người này, đã được đại lợi, là có đầy đủ vô thượng công đức”. Nghe danh hiệu Phật lòng sinh hoan hỷ, chỉ cần một niệm cũng có được vô thượng công đức, huống hồ thường xuyên niệm Phật và niệm Phật ở mọi nơi.

Trong “Tông Cảnh Lục” của Thiền sư Vĩnh Minh Diên Thọ, thường nói đến: “Nhất niệm tương ưng nhất niệm Phật, niệm niệm tương ưng niệm niệm Phật.” Chỉ cần niệm Phật, bất luận là tán tâm hay chuyên tâm đều có công đức, nhất tâm và chuyên tâm đương nhiên là tốt, tán tâm niệm Phật cũng tốt, chỉ cần muốn niệm thì niệm, niệm niệm đều tốt. Nhất niệm niệm Phật, nhất niệm tức là từ vọng tưởng ác nghiệp đạt được siêu độ, niệm niệm niệm Phật, niệm niệm đều từ vọng tưởng ác nghiệp đạt được siêu độ, có người siêu độ một phút, có người siêu độ một tiếng, một ngày, các vị ở đây niệm Phật bảy ngày, nghĩa là siêu độ bảy ngày. Các cư sĩ tùy hỷ có thể tùy hỷ một nén hương, hai nén hương, trong giai đoạn này miệng thanh tịnh, tai thanh tịnh, mắt thanh tịnh, nghĩa là từ chỗ nhàn ngôn tạp ngữ, ồn ào ầm ĩ, hoa đầu rối mắt trong thế giới trần lao, đạt đến siêu độ trong thời khắc.

Còn về cầu được siêu độ vĩnh viễn nghĩa là người đại ngộ đại giải thoát triệt để, cần phải bỏ ra tâm sức lâu dài, thường hành Bồ Tát đạo, ngày ngày tăng trưởng trí tuệ, thời thời đem lòng từ bi, tự độ độ người.

(V) Tự độ và độ người

Người mê lầm cần dựa vào Phật độ, người khai ngộ có thể tự độ, khi khởi bước có thể dựa người khác độ, đã lên đường rồi, đã có phương hướng rồi thì cần học tập bi nguyện của Phật Bồ Tát, phát nguyện tự độ độ người. Tôi từng thấy có một ông già, chưa nỗ lực niệm Phật tu hành, tôi khuyên ông ấy, thì ông ấy lại nói chuẩn bị chờ con cháu siêu độ cho mình sau khi qua đời. Tôi cũng quen biết con cháu ông ta, đều rất hiếu thuận, tôi hỏi ý kiến của họ, họ dường như cùng trả lời một câu: “Đương nhiên là việc phải làm, đến lúc đó xin phép thỉnh sư phụ đến tụng kinh niệm Phật, siêu độ cho cụ già”. Họ đều hy vọng sư phụ xuất gia đến siêu độ.

Lần này là làm Phật thất báo ân tiết thanh minh. Báo ân gì? Báo tất cả các ân, chủ yêu là thân ân. Báo như thế nào? Dùng siêu độ để báo ân. Siêu độ ai đây? Siêu độ vong linh, cũng là siêu độ chính mình.

Thực tế là bởi nhờ công đức niệm phật của bản thân để siêu độ, khiến cho người thân đã mất cũng đạt được siêu độ. Không chỉ siêu độ cho bản thân, mà còn siêu độ cho vong linh, càng do bởi việc tu hành của quý vị mà đã cải thiện các hành vi ba nghiệp thân khẩu ý, sau khi về nhà hoặc tại nơi làm việc, cũng sẽ dùng trí tuệ và từ bi ảnh hưởng đến những người có liên quan, cho nên cũng sẽ siêu độ luôn cho người thân và đồng nghiệp ngay trong cuộc sống thường ngày, thực sự là công đức vô lượng.

Sau khi tham gia Phật thất, trở về cuộc sống ngày thường thì quan niệm, nhân cách, lời nói, cử chỉ, đối nhân xử thế của chính quý vị đều cần có chút mùi vị của người niệm Phật, đó là tinh thần của trí tuệ, từ bi, đó là biểu hiện công năng hóa thế tự mình siêu độ, cũng có thể hóa độ người.

(Ngày 31 tháng 03 năm 1993, khai thị buổi tối lần thứ tư tại Phật thất báo ân tiết thanh minh chùa Nông Thiền)