Đứng ngoài xem cuộc hồng trần - Sự trưởng thành của tự thân

I. Điều hòa thân tâm

Sống chậm

Hỏi: Trước đây Đài Loan thịnh hành “Nỗ lực mới chiến thắng”, mọi người cố gắng làm việc, và đã làm nên kỳ tích của kinh tế Đài Loan. Nhưng hiện nay có người bắt đầu đề xướng “sống chậm ”, phát động cuộc sống nhàn rỗi, ngoài thời gian làm việc cần giải trí. Tóm lại, nên phát huy hết mức tiền bạc, thời gian và tiềm lực của cuộc đời, hay có thể sống là được rồi? Giữa hai điều này có mâu thuẫn không?

Đáp: Tôi nghĩ ý nghĩa của cách “sống chậm” giống như: thư giãn, không nên căng thẳng, mà các thiền sư hay nói. Cố gắng là một trạng thái rất căng thẳng, nhưng hãy đi chầm chậm thôi, đó chính là thưởng thức cuộc sống của chính mình, đi bất cứ bước cũng nào đều là đang tận hưởng, thưởng thức.

Đơn cử một ví dụ, thiền sư Nhất Hạnh là người Việt Nam, phương pháp thầy đã dạy cho thiền sinh của mình đó là muốn họ chầm chậm thể nghiệm cuộc sống, ví dụ như thể nghiệm cảm giác mình đi bộ, tận hưởng quá trình mình đang đi bộ một cách chậm rãi. Có nhiều người sống rất căng thẳng, thậm chí căng thẳng tới mức đổ bệnh, bệnh tiểu đường, bệnh tim, cao huyết áp, bệnh nào cũng có. Nếu biết dùng phương pháp tu thiền thì có thể làm cho nhịp độ của cuộc sống chậm lại, làm cho lòng mình thư thái; một khi tâm tình thư thái thì công việc sẽ càng hiệu quả hơn.

Tôi thường nói: “ làm việc cần nhanh nhưng không nên gấp gáp” làm nhanh không có nghĩa là hấp tấp. Thông thường, rất nhiều người khi công việc cần làm nhanh cho xong thì họ sẽ rất vội vàng, tay cũng vội vàng, chân cũng vội vàng, rồi tâm cũng vội vàng, dường như công việc đều phải làm cho nhanh vậy, nhưng kết quả của việc vội vàng ngược lại dễ sai sót; làm chầm chậm trái lại lại làm rất tốt.

Hồi đó tôi có một nữ đệ tử học ở trường đại học Columbia, lúc đó tôi cũng đang ở Mỹ, cô ấy làm thị giả cho tôi, mỗi ngày chuẩn bị ba bữa ăn sáng, trưa, tối, cho tôi cô ấy phải đợi đến lúc tan học về mới nấu, mỗi sáng thức dậy còn phải tụng kinh. Động tác của cô ấy rất chậm, không vội vàng không loạn xạ, động tác nhẹ nhàng nhưng tỉ mỉ, khéo léo, đồng thời hiệu suất cũng rất cao. Trong một tiếng đồng hồ mà cô ấy có thể làm rất nhiều việc, cho nên tốc độ chậm và hiệu suất sẽ không có xung đột.

Tôi hỏi cô ấy: “Con làm việc chậm như vầy, sao chỉ trong một tiếng đồng hồ lại làm được nhiều công việc như vậy? ”. Cô ta trả lời: “Không thể nhanh, vì nhanh thì phương hướng và mực thước sẽ bị lộn xộn, con biết rất rõ ràng rằng mỗi giờ, mỗi phút con nên làm việc gì”.

Ngoài ra cũng có một nữ đệ tử khác, cả ngày cô ấy đều rất bận rộn, làm việc thì rất nhanh, trong đó quét nhà cũng nhanh, ra sức quét nhưng lại quét không sạch; vì khi bận thì muốn quét thật nhanh cho xong, nên có chỗ quét không sạch, ngược lại còn làm bụi bay lung tung. Mỗi ngày cô đều ra sức làm việc nhưng hiệu quả và chất lượng đều không tốt.

Từ đó có thể thấy rằng, đề xướng sống chậm, phát huy hiệu quả, và phát triển tiềm năng không hề mâu thuẫn, ngược lại còn giúp ích cho nhau.

Tâm chuyển thì cảnh sẽ chuyển theo, có thể chuyển bại thành thắng

Hỏi: Ý kiến trong môi trường xã hội xung quanh rất lung tung, chúng con thường là “tâm bị cảnh làm lung lay”, trong tình thế rối loạn, nên tâm người cũng rối loạn theo. Làm thế nào để giữ được sáng suốt và an ổn trong xã hội hỗn loạn, và làm được “cảnh tùy tâm chuyển”?

Đáp: Hai câu “Tâm tùy cảnh chuyển”, “cảnh tùy tâm chuyển” tôi thường xuyên dùng để khích lệ chính mình, và cũng dùng để khích lệ tín chúng và đệ tử. Người phàm phu như chúng ta thường là tâm bị cảnh làm lay chuyển.

Ví dụ, đa số người ta đều không thích trời mưa, khi Pháp Cổ Sơn đang san lấp để xây trường, chỉ cần nhìn thấy trên trời mây đen kéo về mù mịt thì nhà thầu và nhân công đều mặt mày nhăn nhó, bởi vì một khi trời mưa lại phải đợi ít nhất hai ngày sau mặt đất mới khô ráo, thời gian thi công sẽ bị kéo dài, giá thành vì vậy sẽ bị đội lên cao. Vì liên quan đến lợi ích và tổn hoại của cá nhân trong hoàn cảnh đó, nên tâm trạng của con người cũng theo điều kiện hoàn cảnh bên ngoài mà biến đổi, đó chính là tâm tùy cảnh chuyển.

Cũng là trời mưa, nhưng ngược lại nhà văn Kỳ Quân trong một tác phẩm văn học của mình đã nói cô ấy lại thích trời mưa. Bởi vì nó làm cô ấy nhớ lại cảnh tượng thời niên thiếu, mỗi khi trời mưa được nằm trong lòng mẹ, nghe mẹ kể chuyện. Cô ấy đã viết ra từng hồi ức ấm áp của những ngày mưa, cũng nhờ trời mưa mà trong tâm cô ấy hiện lên một bức tranh diễm lệ. Đối với cô ấy, trời mưa thật tuyệt. Đó cũng là một trạng thái tâm tùy cảnh chuyển, tâm duyên theo hoàn cảnh bên ngoài mà chuyển sang một hướng tốt đẹp.

Trong cuộc sống có nhiều ví dụ điển hình như vậy, như chuyện tìm kiếm công việc và chức vị, có người biết rõ rằng mình không thể nào cạnh tranh được với người khác, nhưng dũng cảm cố gắng thử một lần xem sao và may mắn chiến thắng, cơ hội thành công lại đến rồi, khiến cho anh ta hết sức vui mừng; cũng có người thực lực rất mạnh, nhưng kết quả lại không được tuyển chọn, trong lòng vô cùng buồn khổ. Đó đều là tâm tùy cảnh chuyển.

“Cảnh” trong đó bao gồm người, sự vật và sự việc, tất cả những điều đó đều có thể ảnh hưởng đến tâm trạng vui buồn của chúng ta. Bị tác động bởi nhân tố của cảnh giới bên ngoài làm cho tâm trạng thay đổi là điều rất đau khổ. Nhưng ngược lại, thật sự có thể làm cho “cảnh tùy tâm chuyển” (tâm thay đổi thì cảnh sẽ thay đổi theo)không ? Trên thực tế không hẳn đã có thể, bởi vì con người, sự việc, sự vật đều là hoàn cảnh bên ngoài, sẽ có những sự việc xảy ra mà mình không thể nào lường trước được, sức mạnh của cá nhân khó có thể nắm bắt hết được. Nhưng chúng ta có thể thay đổi thái độ của mình khi đối diện với hoàn cảnh, thu phục tâm lý biến đổi bất thường, đây là một loại công phu khác của tâm tùy cảnh chuyển, cũng có thể giúp chuyển xấu thành tốt, chuyển bại thành thắng.

Tôi có một người Phật tử làm nghề trồng trọt theo phương pháp hữu cơ ở ven biển, nhưng năm ngoái gặp trục trặc liên miên. Đầu tiên là nạn ốc bưu vàng, tiếp theo là sâu hại, khi anh ta cho rằng việc thu hoạch không còn hy vọng nữa, thì kẻ thù của sâu hại xuất hiện, vậy là chỉ trong hai ba ngày khó khăn đã được giải quyết. Cuối cùng vụ thu hoạch lúa cũng khá tốt đẹp. Qua đó anh ta học được kinh nghiệm: Việc gì cũng nên suy nghĩ theo hướng tốt đẹp, và chuẩn bị cho hướng xấu nhất; có thể giải quyết được thì giải quyết, không thể giải quyết thì đối diện với nó, tiếp nhận nó, xử lý nó, và buông xả nó.

Có một vị trồng đu đủ, khi đu đủ chưa kịp thu hoạch thì bị một trận gió lào làm hư hại. Tôi nói với anh ta rằng, đối với những người làm ăn nhờ vào ông trời, nếu ông trời cho cơm ăn thì cảm ơn, trời không cho thì cũng đừng oán hận, vì đây là việc mà chúng ta không thể nào lường trước được, nhưng ngược lại tâm trạng của mình thì mình có thể nắm bắt được.

Đừng ngây thơ cho rằng nhân định thắng thiên, hay hoàn cảnh nhất định sẽ thay đổi theo ý mình, điều có thể thay đổi ở đây thực sự là thái độ của chính mình. Nếu vì năm nay không thu hoạch được đu đủ nên năm sau sẽ không trồng bất cứ thứ gì cả, như vậy cuối cùng thứ gì cũng không có.

Làm thế nào để nhận biết rõ về chính mình

Hỏi: Tôi muốn hỏi một vấn đề nghe thì rất đơn giản, nhưng làm được thì rất khó, đó là làm sao để nhận biết rõ về chính mình?

Đáp: Trong lúc tôi hướng dẫn tu tập, thì cấp độ của “nhận biết rõ về chính mình” được chia thành ba loại: khẳng định chính mình, làm mình trưởng thành và tan hóa chính mình.

Khẳng định chính mình trước tiên phải khẳng định khuyết điểm của mình, sau đó mới khẳng định sở trường của chính mình. Người bình thường hay giữ thái độ giấu giếm, che đậy hoặc không thích kiểm thảo và không thừa nhận khuyết điểm của mình. Người như vậy sẽ dễ trở thành một người mặt mày lấm lem bụi bặm, dầu nhớt, nhưng không chịu tự nhìn lại mình và kiểm tra xem. Có lẽ họ đã từng soi gương, nhưng khi nhìn thấy mình vừa dơ vừa xấu thì không còn dũng cảm để soi gương nữa. Hạng người này thường không biết, không hiểu về tướng mạo của mình, từ chối nhìn rõ khuyết điểm của chính mình, thậm chí là khuyết trương chính mình. Giống như con gà đá khi gặp kẻ địch thì lông ở cổ và thân của nó sẽ xù lên, dựng ngược dậy để khoa trương thực lực, mong sẽ làm cho đối thủ nghĩ rằng thân hình nó biến to lớn rồi, nhưng mọi người đều biết rõ đó chỉ là giả tạo.

Nên nghiêm túc nhận thức về bản thân mình, và phải thường xuyên phản tỉnh, hơn nữa, tốt hơn hết nên tiến hành trong lúc tâm lý ổn định và trong cuộc sống bình thường. Nếu tâm lý không ổn định, trạng thái sống sẽ hỗn loạn, phản tỉnh cũng không lợi ích gì; bởi vì có thể chỉ nhìn thấy tôi lớn hơn họ, tốt hơn họ, mạnh hơn họ, rất tự mãn khuyết trương bản thân, như vậy sẽ không có cách nào nhận thức rõ được chính mình.

Người thường bị tâm lý ảnh hưởng sẽ không thể nào tỉnh táo đối diện với chính mình. Người tu thiền trước tiên phải biết tàm quý, biết hối lỗi. Người bình thường không thể nào không có sai lầm, nên cần phải thường tự kiểm điểm. Biết tàm quý thì cần phải kiểm thảo lại bản thân, biết sám hối tức là thừa nhận sai lầm của bản thân, từ chỗ kiểm điểm bản thân, thừa nhận sai lầm mà làm lại từ đầu. Biết sai thì có thể sửa đổi, có thể đối diện với chính mình bất cứ lúc nào và bất cứ ở đâu.

Chỉ cần quan sát tỉ mỉ một chút phản ứng của số đông, bạn bè, người thân sẽ biết được ưu điểm và khuyết điểm của mình. Khi đối diện với chỉ trích của người khác nên khiêm tốn, nên tiếp thu ý kiến của đại chúng. Nếu cảm thấy mình rất thông minh, ưu tú, hay hơn mọi người, loại người kiêu ngạo như vậy sẽ không hiểu rõ về mình. Người khiêm tốn mới nhận thức được chính mình, mới có thể nghe được những lời khuyên thành thật của nhiều người dành cho mình. Có thể có người sẽ nói rằng: “Người khác đưa ra ý kiến, cũng không hẳn là hoàn toàn đúng”, không luận là đúng hay sai, đều phải thật tâm lắng nghe và cảm ơn người đã cho ta ý kiến.

“Hiểu rõ chính mình” trước hết phải hiểu rõ khuyết điểm của chính mình, sau đó phải sửa đổi khuyết điểm, tiếp nữa là luôn luôn khiêm tốn học hỏi.

Khi chúng ta từng bước sửa đổi chính mình, trí huệ cũng sẽ từ đó dần dần tăng trưởng; lúc đó cần phải khiêm hạ hơn nữa. Có nhiều nhân vật nổi tiếng khi họ chuẩn bị sách lược gì họ đều tham khảo ý kiến từ nhiều người khác, cho đến khi đạt được kết luận thống nhất họ mới theo đó mà làm. Người lãnh đạo có trí tuệ sẽ không nói đây là thành tựu của chính mình, mà tỏ lòng biết ơn, cảm ơn sự nỗ lực của mọi người; lúc làm việc nếu không may xảy ra sai sót thì mọi người cũng sẽ thông cảm.

Khuyết điểm của chính mình thì tự mình cần phải rõ biết. Có thể phát hiện ra trong khi làm việc, khi làm người, trong khi giao tiếp với mọi người, chỉ có dũng cảm đối diện với chính mình mới có thể “nhận biết rõ chính mình”.

Phải có trách nhiệm với bản thân

Hỏi: Rất nhiều người trong giới đi làm, bởi vì mỗi ngày cứ lặp đi lặp lại vô ca làm, tan ca, cuộc đời dường như chỉ trôi qua như vậy, tiếp theo đi hát Karaoke hoặc đi uống rượu ở quán bar để loại bỏ cảm giác mệt mỏi. Phải làm sao để đối điện với quan niệm sống sa sút như vậy?

Đáp: Hát karaoke hoặc đi quán bar có thể làm giảm bớt áp lực trong công việc, đây là những nơi vui chơi giải trí, thỉnh thoảng đến đó cũng không phải là xấu; nhưng nếu đêm nào cũng đến đó ca hát thì đúng là lãng phí cuộc đời.

Người chăm chỉ cầu tiến họ yêu cầu rất cao đối với bản thân, họ sẽ không lãng phí thời gian vào những lối sống vô nghĩa; họ có rất nhiều mong đợi ở tương lai, mỗi ngày đều nỗ lực với công việc của mình, từng thời từng khắc đều đang tìm các cách thức sống có thể giúp họ làm giàu bản thân.

Như tôi, suốt cuộc đời tôi rất bận rộn, nhớ hồi còn phục vụ trong trong quân đội, những lúc rảnh rỗi bạn bè thường đi trà đình tửu điếm để giết thời gian. Còn tôi ban ngày làm việc xong, ban đêm đọc sách, viết lách; những lúc mệt thì ra ngoài ngắm sao, thưởng ngoạn trăng, thưởng thức cảnh vật thiên nhiên, có thể thấy được cảnh vật mà thường ngày không trông thấy, cảm nhận những tâm cảnh mà thường ngày không cảm nhận được, đây gọi là “ đại hưởng thụ”

Mặc dù tôi không học cấp hai và cấp ba, nhưng trong thời gian quân ngũ, tôi đã đọc rất nhiều sách, cũng tương đương với việc học xong cấp đại học. Có nhiều người hỏi tôi: “Đọc nhiều sách như vậy có thể làm được gì?”. Tôi trả lời: “Không để làm gì cả, nhưng trong tương lai có lẽ sẽ dùng đến”. Đến bây giờ đúng là rất có ích, cả những kiến thức về tự nhiên, khoa học xã hội đều có thể chia sẻ với người khác. Thế nhưng, đâu ai biết rằng, trước đây đồng bào đồng chí của tôi đều cho rằng tôi là “quái nhân”, còn nói rằng cuộc đời tôi không có ý nghĩa gì.

Trong khoảng thời gian sống trong quân ngũ đó, tôi cũng thấy có một số bạn bè thường uống say bí tỉ rồi loạng quạng trở về doanh trại. Thời gian của họ dường như trôi qua rất dễ dàng, uống rượu trò chuyện cũng rất vui, nhưng trong lòng ngược lại rất trống rỗng.

Ngoài những nhiệm vụ và công việc được giao vào ban ngày ra, họ không biết nên đặt điểm tựa của cuộc sống vào đâu, để tâm tư vào đâu? Không có nơi an tâm, tâm không có nơi nào để an trú, cho nên quen tìm vui ở những nơi vui chơi giải trí. Nhưng với tôi, đó đều không phải là những thứ tôi muốn. Mặc dù tôi thường ở một mình vào ban đêm, nhưng lại cảm thấy rất là thú vị, dù thời gian đã trôi qua nhưng tri thức đã đọng lại.

Gần đây có một người bạn lính cũ đến thăm tôi và nói: “Hồi đó tất cả mọi người đều cho thầy là không biết tận hưởng, cứ để cuộc sống luống qua vô vị; nhưng hiện nay thầy cống hiến cho xã hội rất nhiều, con đường mà thầy đi không giống như chúng tôi”.

Tôi và người bạn lính năm xưa nay đều đã già rồi, ông ta cũng đi gần hết cuộc đời, bây giờ mới cảm thấy đã lãng phí đi quãng thời gian đó trong quá khứ. Còn tôi cảm thấy đã không phụ chính mình, cũng đã có cống hiến cho xã hội, thật không uổng phí. Tôi nghĩ rằng, khoảng thời gian trước đó một mình nỗ lực, không lãng phí thời giờ, không chìm đắm trong hoan lạc của tửu sắc để trốn tránh trách nhiệm phải làm trong cuộc đời, đích thực là có giá trị rất nhiều.

Biết buông xả mới có thể tự tại

Hỏi: Thầy thường khuyên mọi người khi gặp khó khăn phải đối diện với nó, chấp nhận nó, xử lý nó, rồi buông xả nó. Trong đó khó nhất là “buông xả”, phần lớn người ta một khi lo buồn, thì lúc nào cũng lo lắng, làm thế nào để làm được “sau khi giải quyết xong thì tâm sẽ không vướng bận”?

Đáp: Buông xả thì phải có trí huệ, không có trí huệ thì sẽ không buông được.

Đã từng có một vị sư nọ khi đi xe buýt, thấy một bà già, một vị trung niên và một đứa cháu nhỏ cùng lên xe, sư bèn nhường chỗ ngồi cho bà cụ, lúc đó bà cụ lại nhường chỗ cho đứa cháu nhỏ của bà, vị sư lầm bầm trong lòng: “tôi thấy bà đứng không vững nên mới nhường chỗ cho bà đó”.

Đi chừng hai, ba trạm thì ba người đó cùng chuẩn bị xuống xe, bà lão quay đầu nhìn lui nhìn tới, nhưng không phải để tìm vị sư kia, mà tìm kiếm một người trẻ tuổi mà bà quen biết rồi gọi đến ngồi vào chỗ của cháu bà. Vị sư lại nghĩ thầm trong bụng: “ Sao lại có loại người như vậy chứ? Ghế tôi nhường, bà không ngồi nữa thì trả lại cho tôi, chí ít cũng nói một tiếng cám ơn với tôi, đã vậy còn kêu người khác tới ngồi nữa chứ”.

Vị sư này ôm mãi chuyện này trong lòng, mười năm sau sư vẫn còn kể lại câu chuyện này. Điều này cho thấy sự cố chấp của con người, vô cùng đáng thương, thậm chí làm sư phụ rồi cũng chưa chắc đã buông xả được.

“Buông xả” là khi sự việc đã qua đi rồi thì không nên vương vấn nữa, đừng để nó ảnh hưởng đến chính mình nữa.

Khi tôi ở trung tâm thiền ở New York nước Mỹ(Đông Sơ thiền tự), gần với khu Mỹ La tinh, nơi đây trị an không được tốt lắm. Có một vị nữ Phật tử nọ buổi tối thường đến tham gia ngồi thiền, tụng kinh. Một hôm nọ, trên một góc phố có hai người thanh niên tiến đến gần cô ấy, một người giật lấy túi xách của cô ấy chạy mất, còn người kia thì nói với cô ấy rằng: “Trong túi xách có gì? Để tôi kêu anh ta trả lại cho”. Kết quả, đương nhiên là không hề trả lại rồi.

Lúc đó phải làm sao đây? Cô ấy hoảng quá, không biết phải làm gì, chỉ biết tìm tôi để nghĩ cách giúp. Tôi nói: “ Mau báo cảnh sát.”.

“Đối diện nó” lúc đó chính là bình tĩnh đối diện với sự thật là mình bị cướp; “chấp nhận nó” chính là chấp nhận sự việc này đã xảy ra,không thể cứu vãn trở lại; tiếp đến “giải quyết nó” đó là báo cảnh sát.

Sau sự việc này, nữ Phật tử đó không dám đi qua con đường mà mình đã từng bị cướp nữa, hơn nữa trong một hai năm sau cũng không dám đến trung tâm thiền vào buổi tối. Cô ấy cảm thấy quá nguy hiểm, không thể đi nữa, lo lắng nhỡ đâu lại gặp cướp đêm. Sau này trị an cả khu vực trở nên tốt hơn, cô ấy mới dám trở lại tham gia tu tập.

Sự việc xảy ra, cách làm của người có trí tuệ là nhìn rõ tình thế, sau đó ra đường cố gắng không đem theo đồ vật quý giá, quan trọng, túi xách tay cũng không cần phải là đồ sang trọng. Dùng hết các cách phòng tránh cần thiết, cách phòng bị nào cũng làm hết cả rồi, đó chính là đã giải quyết, tiếp đến là nên khắc phục sợ hãi, nên buông xả.

“Buông xả nó” không có nghĩa là từ rày không giải quyết nữa, mà là nên giải quyết như thế nào thì giải quyết như thế đó, làm hết lòng hết sức mình nhưng trong lòng không buồn lo. Buồn lo là người không có trí tuệ; biết buông xả mới có trí tuệ, mới có thể tự tại được.

Cẩn thận nhưng không lo lắng

Hỏi: Trong liên minh bóng chày lớn ở Mỹ “Niềm vinh dự của Đài Loan” – Vương Kiến Dân đã thể hiện khá xuất sắc, bản thân là một cao thủ, câu nói nổi tiếng của anh ta là: “tôi ném từng trái bóng từng trái bóng ”, bất kể tình huống trận đấu ra sao, chỉ biết chăm chú vào trái bóng sẽ ném đi lúc đó. Nghe ra có vẻ rất có thiền vị. Hòa thượng thấy sao ạ?

Đáp: Tôi tin rằng Vương Kiến Dân không hiểu gì về thiền, lời nói của anh ta có phải là thiền ngữ không, điều đó không quan trọng; “Tôi ném từng trái bóng, từng trái bóng” là một thái độ mà bản thân một vận động viên như anh ta cần có mà thôi.

Tôi cũng đã từng xem một trận đấu Olympic trên đài truyền hình của Nhật, trong một trận thi đấu bơi lội, tuyển thủ người Nga là người đang giữ kỷ lục thế giới, đường bơi bên cạnh của anh ta là một tuyển thủ người Nhật. Lúc sắp đến đích, chỉ cách có một giây thôi, vậy mà tuyển thủ người Nhật đã thắng được tuyển thủ người Nga, và trở thành tân quán quân trong hạng mục bơi lội đó của toàn thế giới. Sau đó đài truyền hình Nhật đến phỏng vấn tuyển thủ Nhật Bản: “Anh có biết, quán quân thế giới của mùa trước đang ở đường bơi bên cạnh không?”

Vị tuyển thủ người Nhật trả lời rằng: “Tôi không biết tuyển thủ ở đường bơi bên cạnh của tôi là ai, tôi cũng không chú ý đến. Nếu tôi phân tâm chú ý đến sự vật bên cạnh, có lẽ tôi sẽ chậm mất hai, ba giây mới bơi đến đích! Tôi chỉ biết dùng hết sức mình, dốc toàn lực để bơi về phía trước, làn bơi bên cạnh là ai tôi không cần quan tâm.”

Đây cũng giống như quá trình của kiếp người, có người thường tức chết vì hay so bì với kẻ khác; hoặc lo lắng người khác biểu hiện tốt hơn mình, vì vậy mà càng phải nỗ lực hơn, phải tốt hơn người khác. Nhưng “lo lắng” này nếu quá quyết liệt sẽ làm sụt giảm sự nỗ lực của họ. Tự ti, tật đố, lo buồn, lo sợ hơn thua, đều trở thành chướng ngại khi người ta muốn tiến về phía trước. Nếu trong tâm còn nhiều vướng bận, muốn trở thành số một cũng rất khó.

“ Thiền” tức là phải buông bỏ cái tôi độc tôn ngay lúc đó. Tự ngã không quan trọng, mà quan trọng chính là sống sót, sống một cách chắc chắn, và bước đi vững vàng, không phải ngập ngừng dòm trước ngó sau; cũng không phải bước loạn xạ không có mục tiêu, mà là nhận định rõ một phương hướng, buông bỏ cái tôi và tâm hơn thua được mất, rồi nỗ lực tiến lên.

Có rất nhiều người chú ý đến mỗi trận đấu của Vương Kiến Dân, mỗi một lần ném bóng của anh ta, mọi người đều kỳ vọng rất cao ở anh ta. Chúng ta có thể kỳ vọng mỗi trận bóng anh ta đều thắng, kỳ vọng anh ta liên tục lập nhiều kỷ lục mới, nhưng bản thân anh ta không được có sự kỳ vọng như vậy. Vì nếu mỗi lần ném bóng anh ta đều lo lắng đến kết quả thì ngược lại sẽ rất dễ mắc sai lầm.

Có một vị giáo sư ở đại học Columbia kể rằng: lúc cô ấy còn học phổ thông, trong một lần chạy xe đạp, nhìn thấy đằng xa có một thai phụ. Trong lòng cô nghĩ là tuyệt đối đừng đụng vào cô ta, trong lúc tâm trạng căng thẳng, thì lại cứ tông vào. Cô ta nói với tôi: “Lúc đó, chạy xe thì cứ chạy đi, tuyệt đối không được suy nghĩ quá nhiều. Đây dường như cũng là thiền vậy!”

Thiền tức là tâm chuyên chú vào một việc, lúc làm việc gì nên toàn tâm toàn ý chú tâm làm, không biếng nhác, cũng không nên lo âu, có thể làm được đến đâu thì làm đến đấy. Trong cuộc sống, trong công việc, chúng ta cũng nên như thế, làm tốt công việc hiện tại, cẩn thận nhưng không nên lo lắng, như vậy mới có thể ung dung tự tại.

Trước khi ngủ nên quên hết mọi việc

Hỏi: Ngày xưa có vị cao tăng từng nói một câu rất sâu sắc rằng: “Tới bữa nên ăn, tới giờ nên ngủ”. Nhưng người thời nay thường bận rộn quá nên ăn không đúng giờ, càng khổ hơn nữa là lúc đi ngủ lại ngủ không được. Vì vậy có nhiều người mắc bệnh mất ngủ, do đó mà thuốc an thần bán rất chạy, thưa thầy có cách gì để cho dễ ngủ không?

Đáp: “Tới bữa nên ăn, tới giờ nên ngủ” đây là thái độ tu hành, mà cũng là thái độ sống. Sống chính là tu hành. Khi nói đến “tu thiền” rất nhiều người xem nó như là chủ nghĩa thần bí, hoặc giống như Yoga của Ấn Độ, cần phải ngồi xếp bằng, luyện khí và thu nhiếp thân tâm. Thật ra, thiền không câu nệ hình thức, thiền nằm trong những sinh hoạt cuộc sống thường ngày, vì vậy “ăn” và “ngủ” đều là tu hành.

Nhưng cuộc sống bận rộn ngày nay có rất nhiều người đến giờ ăn lại không ăn, bận họp, bận nói chuyện, bận xem báo cáo, vừa làm vừa ăn, cho nên thường là khi ăn mà không hề biết mùi vị của thức ăn? Đến lúc nên ngủ thì lại suy nghĩ chuyện không đâu, vẫn chưa buông bỏ được những việc của ban ngày, rồi lo lắng ngày mai, đầu óc không chịu dừng nghỉ. Cứ như thế thì dù đã ngủ rồi giấc ngủ cũng sẽ không sâu, khi thức dậy vẫn cảm thấy rất mệt mỏi.

Đến giờ ăn không lo ăn, đến giờ ngủ không lo ngủ, như vậy không phải là tu hành rồi. Cho dù ăn no bụng rồi, nhưng không biết đã ăn vào những gì; cứ coi như đã nằm trên giường, nhưng lại nhiều lo âu suy nghĩ, đầu óc hoàn toàn không thể thư giãn được, như vậy ngủ cũng như không?

Khó ngủ, đặc biệt là căn bệnh phổ biến của những người lao động trí óc, bởi vì có quá nhiều việc phải lo lắng, quan tâm, ưu tư; không những có người mất ngủ, thậm chí còn bị bệnh trầm cảm. Vì vậy muốn tới giờ ngủ ngủ ngon, trước hết phải tìm nguyên nhân, tìm ra mấu chốt của những lo lắng của mình, sau đó giải quyết ổn thỏa, nếu cần đi khám bác sĩ thì nên đi, và uống thuốc đúng giờ.

Ngoài ra, tu tập cũng là một biện pháp. Một người tu hành, trước khi đi ngủ, biết quên hết tất cả, biết thả lỏng. Cũng có thể tắm bằng nước ấm, sau đó ngồi thiền, thả lỏng cơ bắp, các hoạt động đầu óc cũng nên điều tiết chậm dần, cố gắng đừng suy nghĩ gì cả. Khi lên giường, tập thể nghiệm hơi thở của mình, cảm nhận mỗi lần hít vào thở ra; nếu trong tâm còn cảm thấy bất an thì nên thực hành phép đếm hơi thở, đếm từ một đến mười, mỗi lần thở ra hít vào tính là một, cứ như thế đếm cho đến mười. Đa số đếm chưa đến một nữa thì đã ngủ say rồi. Cũng có nhiều người khó ngủ thì đếm dê, một con dê, hai con dê..., tôi khuyên nên đếm chính hơi thở của mình; khi nào dê chạy mất rồi, thì quay lại đếm hơi thở của chính mình, thả lỏng cơ thể.

Sửa đổi tư thế nằm ngủ, cũng sẽ giúp cải thiện chứng mất ngủ. Nếu như nghĩ ngơi trong chốc lát, như ngủ trưa thì nằm ngửa; nếu ban đêm nằm ngủ nên nằm nghiêng về bên phải, cách nằm này giúp tim không bị đè ép, như vậy sẽ có ích cho chất lượng của giấc ngủ.

Tâm định làm việc mới không bị rối loạn

Hỏi: Hiện nay môi trường làm việc thường gặp đó là máy tính một lúc mở nhiều cửa sổ làm việc, vừa viết báo cáo vừa nhận email, một bên là nghe điện thoại, một bên liếc mắt nhìn xem tin nhắn mới gửi đến. Tâm phải làm quá nhiều việc cùng lúc như vậy hay rối loạn và không hiệu quả, xem ra hình như rất là bận rộn nhưng ngược lại không một việc nào làm thành công. Làm sao để tìm lại khả năng chuyên chú ạ?

Đáp: Trong truyện ký của khai quốc nguyên huân Hồ Hán Dân ghi lại, ông ta là một người rất bận rôn. Có một lần, bạn bè đến thăm ông ta, ông vừa tiếp khách, vừa viết bản thảo, còn dùng chân để đưa nôi ru con. Hồ Hán Dân một công ba việc mà lại làm rất bài bản gọn gàng, làm mấy người khách vô cùng kinh ngạc, họ hỏi sao Hồ Hán Dân có thể làm được như vậy? Anh ta trả lời: “Cố gắng thì sẽ làm được.”

Mỗi người một ngày đều có hai mươi bốn tiếng đồng hồ, cần phải ăn, ngủ và làm rất nhiều việc. Thông thường chúng ta nghĩ một người trong một lúc chỉ có thể làm một công việc, chứ không thể nào một lúc cùng làm nhiều việc. Thực ra, chỉ cần tập luyện, khéo sắp xếp thời gian, thì một lúc có thể cùng làm được nhiều việc?

Như trường hợp của tôi, nếu như có nhiều việc cần phải làm cùng một lúc, tôi sẽ đặt “ cái tôi của mình, lập trường của mình, giá trị quan của mình” ra khỏi những việc đó, rồi tích cực đối diện với chúng, như vậy thì có thể làm nhanh mà không sai sót. Tôi thường phải xử lý cả chồng công văn dày cộm, có thể một bên đọc công văn, một bên nghe ý kiến của mọi người, thậm chí cũng có thể nghe điện thoại, bận rộn nhưng tâm không bận, giải pháp đưa ra cũng không bị sai lầm.

Trong thiền tông có một công án, có đệ tử hỏi lão thiền sư: “Thưa Sư phụ! Nếu trăm ngàn cảnh đồng thời hiện ra trước mắt ngài, thì ngài làm sao xử lý?” Thiền sư trả lời: “ màu đen thì không phải màu trắng, màu hồng thì không phải màu xanh, là cái gì thì nó là cái đó, tôi không mắc kẹt trong đó.”

Ý của lão thiền sư là, ngài không phải là mấy thứ đen, cũng chẳng phải trắng, hồng, xanh đó, chúng nó là cái gì thì sẽ là cái đó, đừng để bị ảnh hưởng bởi nó, giữ gìn sự sáng suốt của chính mình; bất luận cảnh trước mắt hỗn loạn như thế nào, trong tâm đều phải duy trì trạng thái vốn dĩ của mình, có như vậy thì xử lý vấn đề rất dễ dàng. Tuy nhiên, muốn đạt được cảnh giới như vậy cần phải tập luyện. Bình thường đã phải tập luyện xử lý tâm trạng của mình, coi nhẹ cái tôi của mình. Khi xem nhẹ được cái tôi của mình rồi, thì làm bất cứ việc gì cũng sẽ không phải lo nghĩ trước sau, do dự thiếu quyết đoán, tất cả thứ tự ưu tiên trước sau của mọi việc tự khắc sẽ hiện ra rõ ràng, và cũng sẽ không lộn xộn.

Ngược lại, nếu không thể xem nhẹ cái tôi của mình, thì khi cùng một lúc phải xử lý rất nhiều công việc, thường là sẽ bị lẫn lộn giữa người và việc, cũng giống như vi tính bị loạn mã, tìm không ra đâu là manh mối, tốn hao nhiều công sức mà kết quả chẳng được bao nhiêu. Có rất nhiều nhà chính trị, doanh nhân, các nhà tôn giáo nhờ tâm định tĩnh nên không rối loạn, vì thế xử lý công việc nhẹ nhàng nhưng tính hiệu quả lại cao, nhờ đó luôn đi đến thành công.

Thận trọng không phải là vô dụng

Hỏi: Nhân viên phải nghe theo lệnh của ông chủ, của xếp, nhưng một khi bạn nghĩ rằng ông chủ không phải là người giỏi giang, trong lòng sẽ mắng ông ta “ngu như heo”, chỉ giả vờ gật đầu với ý kiến của sếp, như vậy có phải là giả dối không?

Đáp: Đời người có rất nhiều việc không đáng phục nhưng cũng phải phục! Không cần chửi thầm ông chủ, nhưng bạn có quyền lựa chọn con đường khác. Khổng Tử nói: “Chỗ nguy hiểm không nên ở, nơi loạn không nên đến”. Khổng Tử biết sáng suốt để bảo toàn tánh mạng, cũng không dễ dàng để hôn quân vô dụng lợi dụng mình. Vì vậy, nếu người lãnh đạo không có năng lực, quá hủ bại, xem ra không còn hy vọng được nữa, lúc này bạn nên phản ánh lên cấp trên, cứ thử xem sao, xem có thể thay đổi được tình hình hiện tại hay không, cũng có thể đó là cơ hội để điều chỉnh lại tổ chức.

Hoặc nghĩ ngược lại, cũng có thể xếp kiên trì với sách lược mà bạn cho là không cao minh, là bởi vì họ nhìn thấy được những khía cạnh mà bạn không thấy được. Bạn thử nghĩ xa hơn một chút xem có khả năng đó không?

Một cách nghĩ khác nữa là, hoặc có thể bạn thật sự thấy được xếp của mình không có năng lực, hơn nữa xác định cái kiểu làm việc vâng vâng dạ dạ không thích hợp với tính cách của bạn, vậy việc cứ ở lại trong tổ chức như vậy cũng không có hy vọng gì cả, xem xét xem bạn cần công việc này đến mức nào, nếu không hãy tìm một chỗ tốt hơn để làm.

Nhiều lúc tôi cảm thấy tần suất thay đổi công việc của người bây giờ quá lớn. Ý thức cá nhân mạnh quá, chỉ cần có chút không vừa lòng thì phủi đít bỏ đi liền, không để cho mình và đối phương một chút xíu cơ hội sửa đổi. Có người một năm thay đổi liền tù tì mấy công việc, như vậy rất không tốt cho việc trau dồi kinh nghiệm của mình.

Nếu công việc đang làm có thể giúp bạn học hỏi kinh nghiệm, thì bạn đừng ngại làm lâu dài một chút để tích lũy kinh nghiệm, trong môi trường làm việc không tốt đó thử xem mình nhẫn nại được tới đâu, xem có thể xoay chuyển được tình thế hay không; nếu tình thế thật sự không thể thay đổi nữa thì mới quyết định đổi công việc, như vậy mới là cách giải quyết có trách nhiệm hơn.

Nếu không, khi bạn đi tìm công việc, công ty xét lý lịch của bạn, nếu như suốt năm đều đang tìm việc để thay đổi, thì người ta sẽ không mấy yên tâm về bạn, nghĩ rằng độ ổn định của bạn không đủ, họ lo nhỡ đâu chỉ cần có chút áp lực bạn sẽ lập tức chạy mất. Họ nghĩ có nên giao nhiệm vụ lớn cho bạn không? Lương bổng cũng không dám hứa trả cho bạn giá cao.

Nếu đổi lại là một tình huống khác, sếp của bạn không những không phải ngu như heo, hơn nữa còn hoàn toàn sáng suốt, mọi việc đều nhìn xa trông rộng hơn bạn, nhìn xuyên suốt hơn bạn, nhiều quan điểm, phản ứng nhanh, vậy trong mắt anh ta bạn có thể là: “thuộc hạ kém năng lực”, đến lúc đó bạn càng khổ sở hơn! Vì bạn mãi mãi không theo kịp sự thay đổi của xếp. Hoặc giả phản ứng của xếp là vì bắt buộc phải tuân theo quyết định của cấp trên nữa, nhưng nhân viên cấp dưới không nhìn thấy được quyết định trước mắt, ngược lại hiểu lầm xếp, thậm chí cho xếp làm heo một cách oan uổng.

Đôi lúc, sự thận trọng của xếp không có nghĩa là vô dụng, đừng ngại thử thưởng thức ưu điểm của anh ta. Suy cho cùng, việc rèn luyện khả năng thích ứng của mình cũng là bài học bắt buột trong môi trường làm việc.

Đắc ý và thất vọng chỉ trong một niệm

Hỏi: Những năm gần đây, tỷ lệ thất nghiệp cao trong xã hội mãi vẫn không được cải thiện, thất nghiệp dẫn đến nhiều vấn đề cho gia đình và xã hội. Có rất nhiều người nếu không phải bản thân họ thất nghiệp, thì trong gia đình cũng có người thất nghiệp, nếu mãi vẫn không thể tìm được việc làm, thì phải làm sao đây?

Đáp: Rất nhiều người khi gặp nhau đều hỏi: “Gần đây đắc ý ở đâu vậy?” Nghĩa là: “làm việc ở đâu?” dường như nếu không có việc làm là không đắc ý rồi; nếu thất nghiệp thì thất vọng, tôi nghĩ điều này không đúng lắm.

“Đắc ý” nghĩa là trong tâm không có gánh nặng, tâm rất tự tại, vui vẻ, cho nên đắc ý; nếu tạm dừng công việc kiếm tiền, không phải lo lắng làm việc để kiếm sống cũng không gọi là thất vọng.

Nguyên nhân thất nghiệp rất nhiều, vấn đề không hẳn là do năng lực và điều kiện của mình; cho dù thất nghiệp cũng không nên tự trách mình năng lực không đủ. Tôi có một Phật tử, anh ta làm việc cho một công ty ở Mỹ đã 20 năm, tính ra cũng là cán bộ tầm trung rồi, chỉ còn chờ nghỉ hưu thôi, nhưng năm đó công ty cắt giảm nhân lực, thế là anh ta bị cho nghỉ. Anh ta rất đau khổ, cảm thấy mình chẳng làm gì sai trái, cũng thường làm thêm giờ, đảm đương lượng công việc bằng mức hai bằng ba người làm.

“Tôi vì công ty làm việc thục mạng, như vậy mà vẫn đào thải tôi!” anh ta nói với tôi nỗi thống khổ trong lòng mình: “Con nỗ lực như vậy, vì sao con lại bị sa thải?”.

Tôi hỏi anh ta: “Sau khi không có công việc thì anh không có cơm ăn phải không?”

Anh trả lời: “Đương nhiên vẫn có cơm ăn, nhưng mà không có việc làm thật là xấu hổ!”

“Anh nên vui mừng, 20 năm rồi anh chưa được nghỉ ngơi, thời gian này chính là lúc cho anh nghỉ ngơi và tu tập.”

“Nhưng mà con chưa già đến nỗi phải nghỉ hưu.”

“Được đấy, anh vẫn còn sức lực tốt, vậy có thể đến Pháp Cổ Sơn làm công quả.”

Pháp Cổ Sơn rất nhiều việc đều phải nhờ người làm công quả đến làm giúp, những tình nguyện viên này có cống hiến rất lớn cho Pháp Cổ Sơn. Vị Phật tử này trước đây làm việc chỉ vì lương bổng và thăng cấp; nếu đổi làm tình nguyện viên, không phải làm vì mình, nhưng nhờ đó mà cũng được công đức và phước báo lớn lao. Nếu nhìn từ góc độ khác, ngược lại là việc đắc ý. Cho nên, thất nghiệp cũng chưa hẳn là thất vọng.

Đài Loan những năm về trước quả thật có phong trào thất nghiệp, vì rất nhiều xí nghiệp ở Đài Loan chuyển sang Trung Quốc, Việt Nam, Campuchia. Nhiều công nhân trong nước vì thế bị thất nghiệp, vậy phải làm sao đây? Cũng giống như ngày xưa phương tiện giao thông trên đường đều là xe ba bánh, nhưng đến khi có taxi thì xe ba bánh dần dần biến mất, người chạy xe ba bánh chỉ còn cách là đi học lái xe, nếu không thì chắc chắn phải thất nghiệp thôi. Theo đà phá triển của xã hội, thời đại thay đổi, ắt phải có một số người phải thay đổi nghề nghiệp, thời kỳ quá độ sẽ có một số đau khổ, nhưng mỗi người đều phải chuẩn bị cho việc thất nghiệp xảy ra.

Nếu thất nghiệp mà không có cơm ăn, đó quả thật đáng lo ngại, nhưng đa phần những người thất nghiệp không phải thật sự không có cơm ăn, mà vấn đề lớn nhất ở đây là thất vọng, dẫn đến tâm trạng tuyệt vọng buồn khổ. Nếu là như vậy thì nên thay đổi thái độ của mình. Pháp Cổ Sơn có rất nhiều tình nguyện viên, đa số họ đều cố ý nghỉ hưu sớm, trong cuộc đời ngoài “sự nghiệp”, còn biết phát triển “chí nghiệp”, đó chẳng có gì là thất vọng cả, ngược lại còn rất đắc ý. Vì vậy, người nào lỡ thất nghiệp, thì nên cố gắng bồi dưỡng bản thân, trong xã hội còn có nhiều nơi rất cần đến bạn.

Nhẫn nại để tìm được công việc là rất bản lĩnh

Hỏi: Có những lúc, văn phòng giống như một cái nồi áp lực, nhiều trưởng phòng la mắng nhân viên như tát nước vào mặt, không cho họ chút thể diện nào cả, làm cho nhân viên giỏi bỏ đi hết. Những nhân viên chức nhỏ cũng không thoát khỏi bị la mắng, làm sao để nhanh chóng bình tĩnh sau khi bị sỉ nhục? Và làm thế nào để phản ánh lên cấp trên, để các trưởng phòng sửa đổi thái độ?

Đáp: Mọi người thường nghĩ rằng: “Có quyền thì có lý”, “chức cao, học vấn cao” nhưng có lúc không phải như vậy. Có khi, nhân viên chức nhỏ cảm thấy oan ức là do tính tự tôn của bản thân quá cao, hoặc do cảm giác tự ti mà ra. Cũng có lúc không phải là sếp trách mắng quá khắc nghiệt, chỉ là khuyến cáo, nhưng nhân viên nặng mặc cảm tự ti thường cảm thấy oan ức, không muốn làm nữa.

Đa số những người làm sếp đều có nhiều kinh nghiệm làm việc, vì thế người mới vào làm, có chức vị thấp nên học cách ứng xử của Khổng Tử: “Vào thái miếu, việc gì cũng phải hỏi”, bất cứ việc gì cũng nên hỏi trước, nghe hiểu rồi, nhìn rõ rồi thì rất tốt; chưa hiểu, chưa rõ thì nên hỏi tiếp. Nếu đã cố gắng làm mà vẫn bị sếp la, thì lúc đó nên cảm thấy vui, vì đây là cơ hội hiếm hoi để mình được chỉ dạy và rèn luyện thêm.

Đừng cãi lại sếp, vì sếp là cấp trên của bạn, nếu cãi lại anh ta, thì người xui xẻo nhất định là cấp dưới. Có thể kiến giải của bạn rất tốt, cách làm việc cũng cao minh hơn sếp, nhưng nếu bạn cãi lại sếp, nếu sếp là người ưa sĩ diện anh ta sẽ khó chấp nhận sự góp ý của bạn. Do đó làm việc với sếp, cho dù là ông sếp rất dở bạn cũng phải cảm ơn anh ta đã chỉ dạy, hướng dẫn cho mình; mặc dù ý tưởng và cách làm của bạn hay hơn anh ta, nhưng cũng đừng lập tức phản đối anh ta, lâu ngày, sếp sẽ nhận ra tài năng của bạn và sẽ để cho bạn làm.

Có người sẽ nói rằng: “làm việc cực nhọc, một tháng lương chỉ được hai đến ba vạn, việc gì phải để người ta ức hiếp, không cần phải vì năm đấu thóc mà phải khom lưng cúi đầu, không làm nữa.”. Ở đây không làm, đổi sang chỗ khác, có thể vẫn sẽ gặp ông sếp tính khí y như vậy; nếu vẫn không chịu làm, nhảy khắp nơi như chuồn chuồn chấm nước, khó mà tập trung vào công việc, và làm sao có thể học hỏi được gì?

Nếu nhẫn nhịn được, lâu ngày sẽ học được cách đối nhân xử thế, học được kinh nghiệm làm việc, năng lực lãnh đạo và rất nhiều kỹ năng khác, chắc chắn sẽ khiến mình trưởng thành hơn. Nếu muốn đổi công việc cũng nên đợi mình tiến bộ hơn rồi mới đổi. Nếu bản lãnh của mình đã đào luyện giỏi rồi, đến chỗ khác làm việc cũng sẽ được trọng dụng hơn.

Nhân viên cơ bản nhất định phải chuẩn bị tâm lý, có thể sẽ gặp phải một vị sếp thích la mắng, hoặc luôn bới móc những lỗi lầm của bạn. Những sếp thích vạch lá tìm sâu này có thể do thói quen, hoặc nói chuyện không vị nể, nhưng ngược lại rất biết quan tâm và chỉ dẫn cấp dưới. Có những người sếp dù không la mắng, nhưng làm việc không dứt khoát, hay rào trước đón sau cũng làm cho người khác thấy không thoải mái.

Đến nơi làm việc điều đầu tiên là nên học cách giao tiếp cư xử với mọi người, bởi vì có thể có nhiều điều chưa hiểu, nên chuẩn bị khi làm sai bị quở trách. Nếu đã chuẩn bị trước tâm lý thì không cảm thấy oan ức, cũng sẽ không vì lý do này mà xin nghỉ việc. Chỉ cần thay đổi tâm niệm thì mọi việc sẽ tốt đẹp.

Thẩm mỹ có thể cải đổi vận mệnh không?

Hỏi: Ở Đài Loan phong trào phẫu thuật thẩm mỹ rất thịnh hành, thậm chí có cha mẹ tặng quà sinh nhật cho con là một đôi mắt hai mí, một cái mũi cao; cũng có người vì muốn “đổi vận mệnh” mà đi sửa mặt, gọt xương gò má, độn trán cao. Nếu mọi người đều dùng dao kéo để làm đẹp cho khuôn mặt, há chẳng phải là đều không nhìn nhau bằng “bộ mặt thật” của mình sao?

Đáp: Điều kiện tiên quyết của phẫu thuật thẩm mỹ là sức khỏe, trong đó gồm có sức khỏe thân thể và sức khỏe tâm lý, nếu như phẫu thuật thẩm mỹ không để lại di chứng, hơn nữa nếu có thể làm cho người ta thêm tự tin hơn, như vậy thì phẫu thuật thẩm mỹ không có gì là không tốt.

Song, tôi nghĩ sự điềm tĩnh trong tâm hồn và trí tuệ mới chính là nét đẹp. Nếu chỉ sửa khuôn mặt cho đẹp, chưa chắc đã đẹp. Tôi tin rằng “tướng tùy tâm chuyển”, nếu trong tâm không vui, thường hay buồn khổ, oán hận, kiêu mạn, thì dù cho gương mặt có sửa cho đẹp giống như người mẫu Lâm Chí Linh vẫn không đẹp.

Theo nhận thức của tôi, gương mặt chất phát, chân thành, thân thiện, có trí tuệ nhất định sẽ đẹp, còn khuôn mặt trời sinh như thế nào không quan trọng. Ví dụ như gương mặt của ngài Đạt Lai Đạt Ma rất chân thành, thân thiện, vì vậy bất cứ ai nhìn ngài đều cảm thấy rất dễ thương, dễ mến và rất đẹp.

Tôi không phản đối về việc phẫu thuật thẩm mỹ, nhưng chủ trương cha mẹ đừng để cho con cái có cảm giác gương mặt của mình quá xấu đến mức không dám gặp gỡ ai, nên nhất định phải sửa mới được; nếu sau khi phẫu thuật thẩm mỹ xong mà tính cách, tư tưởng vẫn không thay đổi thì có sửa cũng vô ích. Sửa như vậy cũng giống như mua một chiếc mặt nạ để đeo lên; chỉ có điều mặt nạ có thể gỡ ra còn khuôn mặt đã sửa rồi thì không thể tháo ra được.

Còn vì muốn thay đổi vận mệnh, diện mạo mà sửa sắc đẹp, như sửa nốt ruồi xấu, mũi tẹt, trán dồ, điều này không đúng lắm. Thử nhìn xem tướng của những người làm quan lớn, người giàu sang thì biết liền, rất nhiều người trong số họ có tướng mạo kỳ quái, cho đến những nhà học thuật lớn cũng không nhất định có tướng mạo như bạch diện thư sinh.

Có một người trẻ tuổi làm việc gì cũng không thuận lợi, các nhà xem tướng đều nói rằng nốt ruồi trên mặt anh ta không tốt, mí mắt cũng cần sửa một chút. Anh ta làm theo lời khuyên, mọi người đều nói rằng, vận mệnh anh ta nhất định sẽ thay đổi. Kết quả thế nào? Tính tình của anh ta, phước báu của anh ta đều không thay đổi gì cả, vậy thì vận mệnh làm sao thay đổi được? Cũng giống như việc “muốn biến cát thành mè” vậy, có thể nhuộm màu cho cát, nhưng như thế có thể biến cát thành mè rồi sao? Đó là việc không thể, cát vẫn là cát mà thôi.

Lời tiên đoán khi cầu cơ và có đáng tin hay không?

Hỏi: Ở thế kỷ 20 này, tại Đài Loan vẫn có rất nhiều người thích dùng phong thủy để giải thích những cảnh ngộ gặp phải trong cuộc đời. Như trường hợp Danh Mô cưỡi ngựa bị té ngã, vậy mà có nhà phong thủy nói rằng do cha cô ấy cất giữ quá nhiều tượng gỗ, âm khí nặng nề nên cô ta mới bị như vậy; cũng có những người lên ti vi cổ súy uống nước đã được gia trì qua sẽ trị lành bệnh. Phải làm sao để phân biệt đâu là lời nói thật, đâu là lời nói xạo?

Đáp: Trước khi nhân loại có ghi chép lịch sử thì việc chú trọng phong thủy, tiên tri, điềm báo v.v..., đã tồn tại rồi. Thời cổ đại có tiên tri, thầy cúng, phù thủy, v.v... họ dùng bùa chú, bói quẻ để dự đoán tương lai. Cũng có người trời phú cho có “con mắt âm dương”, có thể nhìn thấy những hiện tượng khác thường; hoặc có lấy cơ thể làm xác để cầu cơ, lên đồng, để truyền đạt những tin tức của cõi âm. Những người có công năng như vậy trong nhân loại từ xa xưa đã có. Hiện nay dân trí phát triển rồi, nhưng câu hỏi đối với thế giới tương lai vẫn chưa có lời giải đáp.

Những câu hỏi này bao gồm khí hậu, sức khỏe, thiên tai, giữa người với người, sự tương tác giữa con người với thiên nhiên. Trong lúc con người không thể tìm ra nguyên nhân của rất nhiều thiên tai hoặc tình huống thì các nhà tiên tri, ngoại cảm đã có mặt. Tuy vậy những lời dự đoán hoặc bói quẻ như vậy đa phần không chính xác, nhưng vẫn có nhiều người rất tin tưởng mà không chút nghi ngờ. Cũng có khi đó là lời giải thích khi sự việc đã xảy ra, chỉ cần nói sao cho phù hợp, thì lời nói sẽ có lí và sẽ có nhiều người tin tưởng.

Ví dụ như, việc cô Danh Mô cưỡi ngựa bị té mà suy diễn là do cha cô ta thu thập quá nhiều tượng gỗ âm khí nặng nề. Nếu lý do này là đúng, thì trên thế giới này có nhiều người cất chứa tượng gỗ vậy thì họ cũng đều bị tai nạn như vậy hay sao?

Nhiều người có khả năng thiên bẩm có thể nhìn thấy những hiện tượng khác thường, hoặc nhận được những tín hiệu của thế giới tâm linh, tôi tin như vậy. Tôi có một đệ tử người Mỹ, công phu thiền định của anh ta rất tốt, anh ta nói với tôi rằng mấy người bạn ở thế giới tâm linh thường mở tiệc ở vườn sau nhà anh ấy. Tôi nói với anh ta: “Cho dù là con có nhìn thấy thì cũng đừng nói với người khác”. Vì sao? Vì người khác không nhìn thấy, nên họ sẽ sợ hãi, hoặc nghi ngờ con nói xạo, hoặc giả cho con là thần thánh thì rắc rối lắm đấy.

Huống chi cho dù có năng lực nói chuyện với thế giới tâm linh nhưng lời dự đoán đa số không chính xác lắm, bởi vì nhân duyên biến đổi không chừng, người cõi trên chỉ nhìn thấy một cảnh tượng trong khoảnh khắc nào đó thôi, nó sẽ thay đổi theo thời gian mà , vì vậy sau này có thể sẽ khác đi, nên những gì trước đó dự đoán sẽ xảy ra không chuẩn xác cho lắm.

Lại nữa, tôi có người đệ tử ở Mỹ, trước đó làm nghề bói toán. Một lần nọ vừa gặp tôi thì nói nghe rất thần bí : “Sư phụ, vào đời Tống con đã từng gặp thầy.” Tôi hỏi lại: “Lúc đó tôi cũng như thế này phải không?” Anh ta đáp : “Dạ đúng.” Nhưng tôi không tin, tại vì : “Hình dạng của tôi bây giờ là do cha mẹ kiếp này của tôi sinh ra .”

Đức Phật Thích Ca năm xưa lúc bị bệnh cũng tìm bác sĩ để chữa trị; ngày nay ngành y càng tiến bộ hơn, nếu bị bệnh càng nên tìm bác sĩ để chữa trị. Theo tôi biết, có nhiều người thầy bà khi sanh bệnh cũng phải đi bác sĩ chữa bệnh; nhưng lại có người bị bệnh lại tìm đến thầy bà, đúng là có bệnh vái tứ phương. Qua lại với quỷ thần về sau sẽ có nhiều hệ lụy, tìm con quỷ này tới để đuổi con quỷ khác đi, như vậy không bao giờ kết thúc, vĩnh viễn bị ma quỷ khống chế. Cũng có người mê tín vào chuỗi hạt trời, cho rằng có thể làm tăng công lực tu hành. Nhưng chuỗi hạt của tôi chỉ là loại hạt gỗ rất bình thường. Tu hành là dựa vào chính mình, không phải nhờ vào chuỗi hạt, tiền nhiều chi bằng bố thí nhiều chút, niệm Phật nhiều chút, đừng phí tiền để mua tràng hạt tốt.

II. Đối nhân xử thế

Kỹ năng giao tiếp ở văn phòng

Hỏi: Sống trong môi trường lộn xộn phức tạp, làm sao để giữ cho tâm mình được bình tĩnh? Giả sử trong văn phòng có người buông lời hỗn xược, xúc phạm đến mình, lúc đó phải làm sao?

Đáp: Trước tiên chúng ta nên hiểu rằng môi trường luôn luôn hỗn loạn và biến động. Nhưng chỉ cần hỗn loạn có trật tự, có quy luật thì nó không hoàn toàn là hỗn loạn. “Loạn” không dễ gì tránh khỏi, nhưng nếu có thể hóa giải được “loạn” thì đó là có trí tuệ.

Gần đây có một người đệ tử, khi họp đã cãi nhau với người ta, tôi khuyên anh ta: “đã là người tu hành hà tất phải tranh cãi với người ta?” Anh ta liền trả lời: “Con xin lỗi, tại con không thể nào kiềm chế được cảm xúc.” Rồi anh ta nói tiếp: “Con vốn không thích cãi nhau, nhưng đối phương cứ trêu ngươi, nên buột miệng phải đấu khẩu lại.”

Tôi nói: “Chúng ta là người tu hành, không nên biểu hiện tánh tình nóng nảy như vậy.” Một lần nữa anh ta lại xin lỗi. Nếu anh ta không phải là người tu hành, có lẽ anh ta sẽ không phục và phản bác lại rằng: “Cãi nhau không phải là lỗi của con, người mà sư phụ nên nhắc nhở là đối phương, chứ không phải là con.”

Nơi làm việc không phải là thiên đường, cõi Phật, hay là một cõi nước lý tưởng trong tưởng tượng của con người, chúng ta phải hiểu rõ, chỉ cần có con người, có việc thì rất khó để việc gì cũng như ý. Chỉ cần chúng ta hiểu được như vậy thì sẽ không bị sự hỗn loạn làm ảnh hưởng, hơn nữa còn giải quyết được sự hỗn loạn đó.

Năm 2000, tôi có tham gia Hội nghị thượng đỉnh các lãnh đạo tôn giáo thế giới do Liên Hợp Quốc tổ chức, trong đó có vài ngàn đại biểu đến từ các nước khác nhau trên thế giới. Hội nghị có một buổi tự do phát biểu, khi người chủ trì vừa nói mọi người có thể giơ tay để giành quyền phát biểu, thì rất nhiều người đã ùa lên khán đài trước rồi, khung cảnh trông vô cùng hỗn loạn. Vị chủ trì hội nghị liền nói: “Chúng ta là những vị lãnh đạo tôn giáo, xin quý vị thể hiện sự khiêm nhường”. Các vị lãnh đạo tôn giáo đó vội vàng trở về chỗ ngồi. Nguyên nhân là vì mọi người muốn tranh giành để được phát biểu nên gây ra “lộn xộn”; vị chủ trì biết vận dụng trí tuệ đúng lúc, kết quả là sự “lộn xộn” đã được chấm dứt kịp thời.

Chúng ta sống trong môi trường làm việc, sẽ thường gặp những người nói năng chẳng kiêng nể ai, có thể họ uốn nắn bạn vì họ ăn ngay nói thẳng, hoặc có thể vì muốn cho mọi người biết anh ta bị oan ức. Lúc này, không nên xung đột ngay với anh ta để khỏi bị tổn thương và thiệt thòi hơn nữa. Có thể mời cấp trên của bạn hoặc đồng nghiệp đến khuyên can anh ta, nói rõ mọi người không ngại ngồi lại từ từ bàn bạc, nếu ai sai thì nên sửa đổi, không cần phải lớn tiếng tranh cãi. Nếu có thể làm được như vậy, tôi tin rằng đa số mọi việc đều có thể hóa giải.

Tại văn phòng, nếu như quản lý thường hay phát ngôn thẳng thừng, bảo đảm ông chủ sẽ không thích anh ta. Nếu anh ta là chủ thì công ty nhất định sẽ gặp rắc rối, những người cấp dưới có thể chọn cách nghỉ việc; nếu không thể từ bỏ công việc nhưng ông chủ lại thường xuyên la mắng, chỉ còn cách thay đổi suy nghĩ: “Tôi muốn làm công việc này, còn anh ta thích la mắng, thì mặc anh ta mắng”

Nhưng nếu đi đến đâu cũng muốn đòi công bằng với ông chủ, đòi được tôn trọng, chẳng những càng làm cho mình không vui, mà còn làm cho vấn đề càng tệ hại hơn.

Trước tiên nên tạo mối quan hệ tốt với mọi người

Hỏi: Có một vài người nói làm người khó hơn làm việc. Nếu ở nơi công sở bị ta người hàm oan thì nên cãi lý với họ hay là dĩ hòa vi quý?

Đáp: Làm việc ngoài xã hội, có những lúc không hẳn tay nghề của bạn tốt, bạn nhẫn nại với công việc, nhiệt tình, có hứng thú với công việc thì nhất định làm nên chuyện. Vì công việc đa số thường liên quan đến quan hệ với mọi người, cũng đều là nhờ mọi người làm nên. Làm bất cứ việc gì mà muốn không liên quan đến người khác, hầu như là rất khó, đại khái thì chỉ có bữa ăn sáng, một mình nhâm nhi một tách cà phê, một miếng bánh mì thì mới có thể chỉ mình mình; hoặc giả khi ngồi thiền, ngồi trên bồ đoàn, vậy thì không cần phải giao tiếp với người khác, chỉ cần đối diện với chính mình.

Có rất nhiều việc đều là sự hỗ tương liên kết giữa người và việc. Có một vị quan chức chính phủ nọ làm quan một cách vô cùng khổ sở. Ông ta từng tìm đến tôi và hỏi: “Tôi phải làm sao đây?”. Tôi trả lời: “làm việc tuy khó, nhưng làm người càng khó hơn, anh chỉ cần làm tốt công việc của mình, người khác phê bình, ghen tỵ với bạn cũng chẳng sao, bạn đã tận tâm tận lực, và không hổ thẹn với lòng; ban ngày nỗ lực làm việc, tối đến có thể an tâm đi ngủ rồi.” Sau đó ông ta đến cảm ơn tôi và nói: “Muốn làm tốt công việc, trước nhất nên làm người cho tốt; sau khi làm người tốt rồi thì công việc có thể phát triển thuận lợi hơn.”

Trước tiên học làm người là điều vô cùng quan trọng. Nên làm người như thế nào? Tức là phải nên hết sức thận trọng, thành khẩn khiêm cung, chắc chắn trung hậu, khoan dung đại lượng, như vậy nhất định sẽ làm tốt việc làm người. Mục đích làm người cho tốt vì để làm việc; chỉ cần cố gắng làm tốt chuyện làm người thì mọi việc sẽ càng làm càng tốt.

Làm người nhất định phải thường xuyên nghĩ đến người khác, đứng trên lập trường của người khác để suy nghĩ vấn đề, ở trong gia đình cũng vậy. Ví dụ như có một nàng dâu trẻ tuổi nọ nói với tôi, cha mẹ chồng thường hay phàn nàn cô ấy, trách móc cô ấy. Thậm chí cháu chắt không biết vâng lời cha mẹ chồng cũng la rầy cô; chồng cô tính tình không tốt cha mẹ chồng cũng la mắng cô ấy.

Tôi khuyên cô ta: “Từ xưa đến nay, việc làm dâu đều rất vất vả, khó làm. Phải sống tốt với cha mẹ chồng, khi họ phàn nàn thì phải thuận theo họ. Phải hiểu rằng cha mẹ chồng đều rất thương con cháu mình, mà thường ít thương con dâu hơn; mặc dù chịu thiệt thòi nhưng không nên buồn, vẫn nên làm tròn bổn phận của mình, vẫn phải rộng lượng làm tròn trách nhiệm của cô.” Cô ta làm theo lời khuyên của tôi, sau một thời gian, cả chồng và con cái đều trở thành người hậu thuẫn của cô ấy, là điểm tựa tinh thần cho cô ấy, và cũng tránh được sự xung đột với cha mẹ chồng.

Ở nơi công sở cũng vậy. Trước khi làm việc nên làm tốt công tác quan hệ xã giao, cũng chính là hãy tôn trọng người khác hơn, tập thích ứng, chìu theo người ta nhiều một chút, thì việc mình muốn làm sẽ càng thuận lợi hơn.

Nếu như người ta làm khó mình, xin chớ buồn phiền bản thân, vì như vậy sẽ càng tổn thương chính mình: người ta đã tổn thương bạn, bạn lại tổn thương mình thêm một lần nữa, không cần thiết phải như vậy. Nếu phản tỉnh thấy mình không làm điều gì sai, thì nên buông xả cảm giác oan ức đó xuống nhé.

Tuân thủ luật chơi của đoàn thể

Hỏi: Nhiều người thì nhiều ý kiến, ở trong chùa có phải cũng như vậy không? Thầy làm sao để giải quyết? Trong xã hội ngoài việc chín người mười ý ra, mỗi người còn cố chấp ý kiến của mình, cho rằng ý kiến của mình mới là chân lý, Vậy làm sao để tìm thấy điểm chung?

Đáp: Chúng ta nghĩ thử xem, một đoàn thể nếu tuyển một trăm nhân viên, đến từ những bối cảnh cuộc sống khác nhau, văn hóa khác nhau, có thể tìm ra giá trị quan giống hệt nhau trong một trăm người đó không? Rất khó. Có người nói, một trăm người thì có hàng trăm ý kiến, thậm chí một trăm lẻ một ý kiến.

Nhưng đoàn thể cần nghĩ đến sách lược và sức mạnh của đoàn thể, trước tiên nhất định phải có “ mục tiêu mà mọi người cùng hoàn thành”, đây chính là tìm được điểm chung cơ bản. Vì vậy, bất cứ một đoàn thể nào khi tuyển nhân viên, cần phải nói rõ tôn chỉ và nhiệm vụ phát triển đoàn thể, một khi đã gia nhập thì phải tuân thủ quy luật và trình tự của đoàn thể; nếu không đồng ý thì không nên miễn cưỡng lưu lại đoàn thể này nữa.

Chỉ có cách mọi người cùng tuân thủ luật chơi, cùng trên một quỹ đạo, mới có thể có điểm chung, mới có thể cùng nhau làm việc, hoàn thành nhiệm vụ. Đoàn thể là như vậy, xã hội cũng vậy, sự vận hành của một quốc gia càng phải như vậy.

Ví dụ như, Pháp Cổ Sơn kêu gọi ăn chay, chú trọng bảo vệ môi trường, chúng tôi mong những người làm việc ở đây không được hút thuốc, không ăn trầu, không uống rượu và ăn mặn, v.v...; thường ngày rác phải phân loại, cố gắng không tạo ra rác, thậm chí không có rác. Có một số dân chúng muốn đến Pháp Cổ Sơn làm việc, hoặc đến thể nghiệm cuộc sống của Pháp Cổ Sơn, chúng tôi đều vui vẻ tiếp nhận. Nhưng khi họ đến đây rồi thì phải chấp nhận và thực hành quy tắc của chúng tôi.

Ở trong một gia đình cũng vậy, vợ chồng phải có điểm chung trong gia đình. Có một cặp vợ chồng bác sĩ nọ vì chuyện giáo dục con cái mà thường hay cãi vả, gần như bất hòa với nhau, khiến cho con cái đứng giữa chẳng biết phải làm sao. Vì muốn tránh để sự việc trầm trọng hơn, ông chồng bác sĩ muốn thỏa hiệp, để vợ phụ trách việc dạy dỗ con cái, người vợ rất vui vẻ nhận lãnh trách nhiệm đó và tận tâm tận lực dạy dỗ con cái.

Hai vợ chồng đã tìm ra một phương pháp mà cả hai đều có thể chấp nhận: chỉ cần phương hướng chính không lệch lạc, mặc dù có lúc ông bác sĩ không đồng ý với cách dạy con của vợ, nhưng ông ta đã không cãi nhau với vợ nữa, cứ để con cái trưởng thành rồi sẽ tự biết phán đoán, từ đó gia đình trở nên hòa hợp, vợ chồng càng hợp nhau hơn, sống vui vẻ và tự tại.

Nếu một nhóm người có giá trị quan tương đồng nhau, sẽ dễ dàng tìm được điểm chung; giữa những người không có chung quan điểm trong tập thể, bắt buột phải có một bên phải thỏa hiệp và thích ứng, nên chấp nhận những quan điểm và đường hướng không giống với mình, không nên cố cho mình là đúng. Thử đặt tầm nhìn vào mục tiêu chung xa hơn, không so đo những khác biệt trước mắt; hoặc giả đặt mình vào vị trí của đối phương để suy nghĩ xem, có thể sẽ hiểu được suy nghĩ của đối phương. Thấu hiểu cho nhau chính là bắt đầu có được điểm chung.

Việc gì cũng tự mình làm lấy, ắt sẽ chết mệt

Hỏi: Lãnh đạo là một loại nghệ thuật. Nếu đệ tử không tích cực làm việc, để nó làm chi bằng mình tự làm còn nhanh gọn hơn, trong trường hợp như vậy, thì thầy có tự mình làm không? Người lãnh đạo cần cầu hiệu suất, nhưng cũng cần phải nhẫn nại chỉ dạy cho thuộc hạ của mình. Nhưng làm sao để định đoạt giữa chỉ vẽ và hiệu suất công việc?

Đáp: Khi muốn hướng dẫn người bên cạnh thực hiện theo đường lối của mình, hơn nữa còn tích cực làm việc, phương thức lãnh đạo phải có trình tự dần dần. Hướng dẫn người khác phải dẫn dắt từ tâm, không nên nóng vội.

Phương pháp huấn luyện đệ tử của Pháp Cổ Sơn là, trước hết phải giúp cho thành viên mới đến hiểu rõ kỹ năng, kiến thức của công việc, cũng có nghĩa là trước tiên phải giáo dục, rồi mới thực hành. Đây là đầu tưchính là hiểu rõ bối cảnh giáo dục, rồi sau đó đi vào thực tiễn. Đây là đầu tư mà cũng chính là huấn luyện. Chúng tôi không yêu cầu những người mới phải thích nghi liền, mà trước hết phải hiểu được nguyên tắc cơ bản, hiểu rõ cơ chế vận hành như thế nào; khi có nghi hoặc, bất cứ lúc nào cũng có thể thỉnh giáo những vị thâm niên hơn. Sau khi hiểu rõ quy tắc và phạm trù của tất cả vận hành rồi, mới bắt đầu giao công việc là nhiệm vụ cho họ.

Vì thế, những người mới vào làm việc khó tránh khỏi không được thành thục, nên cho họ thời gian, không gian để họ thành thục. Ví dụ như công việc cần hai tiếng để hoàn thành, họ có thể làm đến hai ngày, vì vậy phải cho họ thời gian để học tập. Trải qua nhiều lần mò mẫm, khi thành thục rồi họ sẽ biết cách làm tốt hơn, thời gian có thể rút ngắn từ hai ngày thành một ngày, rồi nửa ngày là làm xong, sau này có thể làm xong trong vòng hai tiếng đồng hồ. Có nhiều người nhìn thấy thuộc hạ làm việc không đạt yêu cầu, liền nôn nóng giành làm, đây không phải là người quản lý thành công. Không có kiên nhẫn đợi thuộc hạ tiến bộ, nên việc gì cũng phải tự tay làm lấy, chỉ có làm cho mình mệt đừ, và khó lòng làm được việc lớn.

Tôi có một người đệ tử rất thông minh, ăn nói rõ ràng mạch lạc hợp tình hợp lí, làm việc tích cực, độ trung thành cũng cao, vì vậy đề bạt anh ta làm quản lý trung gian, lãnh đạo hai vị quản lý cấp nhỏ. Nhưng người đệ tử này rất không yên tâm với cấp dưới của mình, nhiệm vụ đã giao cho họ rồi nhưng chưa tới hai ngày là anh ta lấy lại và tự mình làm, ngày nào cũng mệt gần chết. Mọi người đi ngủ rồi ngủ anh ta vẫn còn làm, sáng ra mọi người đã thức dậy nhưng anh ta vẫn còn ngủ.

Kết quả, trên bàn làm việc của anh ta công văn chất cao ngất, làm cũng làm không xong, cơ thể cũng không được khỏe ; cấp dưới thì rảnh rỗi không có việc làm, chỉ đành nghỉ việc. Cuối cùng tôi đành phải đổi người khác. Hậu quả của việc gì cũng tự mình làm lấy là việc của mình thì làm không xong, còn việc của cấp dưới thì dang dở

Tôi nói với người đệ tử này: “Việc các vị làm, thầy chưa bao giờ giành làm với các vị, cho dù các vị làm rất chậm, phương hướng cũng sai lệch, nhưng thầy chỉ mời các vị đến để bàn bạc, tìm hiểu khúc mắc, từng bước khắc phục, nhưng thầy chưa bao giờ lấy lại việc rồi tự mình làm, nếu không đoàn thể của chúng ta sẽ không tiến bộ được.”

Đối với vấn đề quản lý tôi rất coi trọng thứ lớp, phân công trên dưới rõ ràng, và phụ trách theo đúng cấp bậc; chỉ có như vậy đoàn thể mới có thể vận hành nhịp nhàng được. Nhìn thấy thuộc hạ làm không tốt rồi lấy lại tự mình làm, đây là người lãnh đạo rất dở, làm cho thuộc hạ không thể tiến bộ, cũng vì lãnh đạo không yên tâm, làm cho thuộc hạ cảm thấy mình bị coi thường. Những điều này sẽ gây nên sự tổn thất nhân tài.

Hãy làm bạn với đối thủ

Hỏi: Xã hội hiện tại áp lực rất lớn, học sinh thi cử cũng cạnh tranh, làm ăn cũng phải cạnh tranh, nơi công sở cũng có cạnh tranh, hầu như từng giây phút đều sống trong sự cạnh tranh, làm sao để xua đi những áp lực này?

Đáp: Những áp lực hoặc cạnh tranh này, thoạt nhìn đều là từ môi trường bên ngoài, nhưng thật ra đều do chính mình tạo ra cho mình. Nhiều người nói rằng: con người muốn sống tốt trong môi trường cạnh tranh cao phải nuôi dưỡng “khả năng đề kháng trước áp lực”, nhưng phương pháp tốt hơn đó là không phải kháng cự theo kiểu lấy đá chọi đá, mà là thuận theo tình thế để hóa giải, nên đổi hướng và tránh né.

“Kháng” có nghĩa là đối kháng, nếu làm không tốt hai bên đều tổn hại, sanh ra phản tác dụng. Vì vậy, tôi chủ trương dùng phương pháp “bốn lạng đánh bạt ngàn cân” giống như thái cực quyền vậy, chọn nhẹ tránh nặng, biến có thành không, chuyển thực thành hư vậy.

Làm sao để làm được? Thật ra áp lực chủ yếu đến từ việc mình quá muốn thực hiện một sự tranh giành nào đó, nhưng lại không giành được; muốn loại bỏ một sự vật nào đó nhưng lại không loại bỏ được, do đó mất thăng bằng vào sự được mất, và áp lực như vậy đã đến. Cho nên, mong cầu nhưng không đạt được sẽ rất đau khổ. Nhưng nếu không cố ý theo đuổi, giành giật thì sao? Nếu không đối đầu trực tiếp mà lách mình tránh đi thì sao? Thì sẽ không đau khổ nữa.

Triết lý làm việc của tôi là: Việc gì đã có người làm, mọi người giành nhau làm thì tôi không làm; nhưng nếu việc gì tôi không làm thì chẳng ai muốn làm, hoặc việc nào cần người làm thì tôi mới làm. Ngoài ra, nếu việc gì không thể tránh khỏi thì tôi lách mình để đi qua.

Còn nữa, việc gì mọi người giành đến lỗ đầu chảy máu mà vẫn muốn làm , nhưng không ai biết phải làm sao cho tốt hơn, vậy thì tôi sẽ làm. Nếu người khác thấy được sẽ làm theo tôi, thậm chí họ giành làm, thì không sao, tôi sẽ thả cho họ làm. Bởi vì tôi đã tiến lên phía trước rồi, không cần sợ người khác đến tranh giành.

Vì thế, tôi luôn mở đường ở những nơi ít người, thường phải một mình nỗ lực, thì làm gì có ai đến tranh giành? Đây gọi là “biết mình”, mà không gọi là áp lực.

Lấy ví dụ như Pháp Cổ Sơn là nơi đầu tiên khởi xướng xây dựng Viện nghiên cứu Phật học; lúc mới thành lập, Đài Loan chỉ có một Viện Nghiên cứu Phật học như thế này thôi, sau đó rất nhiều chùa nghĩ rằng xây Viện Nghiên cứu Phật học rất quan trọng, có thể đào tạo được rất nhiều nhân tài Phật học, rồi ào ạt lập đủ kiểu Viện Nghiên cứu Phật học.

Nguồn giáo viên và học sinh trong nước có hạn, mà Viện nghiên cứu Phật học mở ngày càng nhiều, như vậy có nên đóng cửa không? Không cần! Chúng ta có thể tìm con đường khác. Có thể mời giáo sư nước ngoài đến dạy, để tăng cường đội ngũ giáo viên và nâng cao chất lượng giảng dạy. Kết quả là Viện Nghiên cứu của chúng ta vừa có thể giao lưu với quốc tế, lại vừa có thể theo kịp trình độ của quốc tế.

Vì vậy chia sẻ tài nguyên không phải là việc xấu, mọi người cùng chung hưởng nguồn tài nguyên, nhưng chúng ta tiếp tục hướng về phía trước. Cạnh tranh không hẳn là áp lực, mà là động lực thúc đẩy cho bạn tiến về phía trước. Nếu bạn giậm chân tại chỗ, cứ ở một chỗ tranh giành với người khác nguồn tài nguyên có hạn, điều đó sẽ rất khổ sở .

Chúng ta không nhất thiết phải đạp đổ người khác thì mình mới có thể đứng lên được, mà là phải tăng cường năng lực của mình, hóa giải mọi áp lực. Khi thấy áp lực và cạnh tranh đừng cho rằng đó là áp lực, có thể coi đó là cơ hội để chuyển mình, để tiến bộ, để đột phá, hơn nữa chuyển áp lực thành trợ lực. Bạn có thể lựa chọn con đường khác, không nhất thiết vì cạnh tranh mà chen lấn với người khác đến lỗ đầu sứt trán. Ví dụ như, mọi người đều ăn ớt, chẳng lẽ bạn cũng cố ăn theo họ? Không cần, bạn có thể chọn những thức ăn khác. Hãy chọn thứ thức ăn thích hợp với bạn nhất, như vậy chẳng phải sẽ ăn rất ngon lành sao?

Nếu ở trường học hoặc công sở, bạn bị người khác xem như kẻ địch , điều đó rất bình thường, vì nó cho thấy bạn rất ưu tú, bạn nên cảm thấy vui mới đúng. Khi đối diện với đồng nghiệp xem bạn là đối thủ cạnh tranh, bạn nên dùng trí tuệ để hóa giải, có thể nói chuyện trực tiếp với họ, chia sẻ vốn hiểu biết của bạn với họ. Có nghĩa là đừng xem đối thủ là kẻ địch, mà hãy xem như là bạn, cùng nhau hưởng thụ thành quả.

Biến kẻ yếu kém thành người giỏi giang

Hỏi:Trong một đoàn thể, có một số người phải làm việc nhiều hơn, cũng có một số người hầu như là kẻ ỷ lại. Làm thế nào để khiến thành viên yếu kém, lười biếng có thể theo kịp, trở thành người giúp ích, và trở thành người giỏi dang trong đoàn thể?

Đáp: Người ỷ lại và người hi sinh cho mọi người xem ra dường như là hai loại người khác nhau; nhưng thường thì khi thay đổi vai trò, vốn dĩ là người ỷ lại ngược lại sẽ biến thành người biết hi sinh, hai vai diễn có thể thể hiện trong cùng một con người.

Ví dụ như người nào đó vì hứng thú, vì lí tưởng, mục tiêu và nhiệt tâm với công việc mà toàn tâm toàn lực với công việc; hết lòng phục vụ; nhưng khi gặp việc gặp người, như vấn đề sống chung với đồng nghiệp chẳng hạn, có thể sẽ trở nên rất thụ động, ngược lại trở thành người ỷ lại.

Vì vậy, ỷ lại và biết hi sinh không phải là không bao giờ thay đổi. Làm người lãnh đạo hoặc người chịu trách nhiệm, nên tùy lúc khích lệ, khen ngợi những người biết hi sinh cho mọi người. Đối với người ỷ lại, cần tìm ra nguyên nhân thật sự khiến cho họ trở nên ỷ lại, nếu chỉ vì nhất thời không thích nghi được, vậy chỉ cần cải thiện tình huống thì có thể sẽ từ người ỷ lại trở thành người chủ đạo.

Nhưng trong xã hội cũng có những người từ nhỏ đã ỷ lại vào người khác, không muốn hi sinh. Những người này có thể là do bẩm sinh thể chất hoặc sức khỏe yếu kém hơn, không đủ tự tin, từ nhỏ đến lớn đã quen ỷ lại người khác, làm việc gì đều là người bị động, thiếu tính tích cực.

Đối với người có tính tiêu cực, nhất thiết phải dùng lòng kiên nhẫn để thay đổi thói quen, quan niệm của họ, cho đến thái độ của họ đối với mọi việc, mọi người và đối với chính bản thân họ. Nói cho họ biết tất cả chúng sanh đều bình đẳng, bất kể chúng sanh nào cũng đều có khả năng thành Phật, nhưng thành Phật đều phải dựa vào việc không ngừng nỗ lực, tu hành; Tu hành có nghĩa là sửa đổi thân tâm của chúng ta, sửa đổi hành vi lời nói và suy nghĩ của mình, không ngừng sửa đổi, tinh tấn thì có thể thành Phật.

Nếu làm người mà cứ ôm thái độ sống ngày nào hay ngày ấy, một đời trôi qua như vậy, hai đời ba đời cũng sống như thế, vậy thì cuộc đời hoàn toàn lãng phí, cách con đường thành Phật sẽ càng ngày càng xa.

Trong đoàn thể của chúng tôi cũng có người vô cùng thụ động, nhưng đó chỉ là số ít; hơn nữa đa số sau khi qua huấn luyện, đều có thể phát huy được năng lực của tự thân. Chỉ có một số ít thực sự là không thể theo kịp, có lúc cũng có người góp ý với tôi: “Khó dạy quá, chi bằng khai trừ họ cho xong!”.

Tôi nói: “Kẻ giết người một khi buông dao thì có thể lập tức thành Phật, huống hồ chi họ chỉ là người ỷ lại? Chỉ cần họ không phạm lỗi lầm lớn, thì cứ từ từ xây dựng lòng tự tôn trọng và tinh thần trách nhiệm của họ với đoàn thể là được rồi”

Có một vị đệ tử xuất gia khoảng chừng hai, ba năm, thường hay bị bệnh, giống như một chú mèo bệnh nằm trong góc bếp, toàn thân lấm đầy tro; đi học hay làm việc cũng thường vắng mặt, tìm cả ngày mới thấy là đang ngủ. Người như vậy, người lãnh đạo không nên đuổi họ đi, mà phải tìm cách giúp họ điều tiết cơ thể, điều trị hết bệnh. Sau này, họ sẽ làm rất tốt công việc được giao.

Vì vậy, đối với những người ỷ lại này, đừng phó mặc họ mà nên giúp đỡ họ, khiến họ thoát ra khỏi đó trở thành người có ích cho đoàn thể và xã hội.

Làm cho mọi người đều có cơm ăn

Hỏi: Thầy từng nói rằng: “Trong đạo tâm có cơm áo”, thầy có thể giải thích lại cho chúng con được không ạ? Khi sinh viên chọn nghành, cần phải chọn ngành nào ra trường đảm bảo có việc làm, ngành có cơm áo hay là chỉ dựa vào hứng thú mà chọn những ngành không ai chọn?

Đáp: Rất nhiều người chọn những ngành mà không cần phải lo lắng chuyện cơm áo, cha mẹ cũng hy vọng cho con mình chọn ngành nào dễ thành danh, dễ phát tài, có thể vì họ đã nghèo cả đời rồi nên hy vọng con cái đừng giống họ cả đời không toại nguyện. Nhưng một khi đã có danh lợi, địa vị, quyền lực sẽ có hạnh phúc sao?

Trên thực tế, những người có địa vị cao, tiền bạc nhiều, quyền thế lớn, có danh vọng, thường tạo nên sự nghiệp càng lớn hơn; tuy không hẳn là ác nghiệp, nhưng đối với bản thân họ mà nói ngược lại là gánh nặng, áp lực, thường bị những thứ này bủa vây, làm cho mình mất đi năng lực tự chủ, mất giá trị làm người căn bản. Vì vậy, từ xưa đến nay, các nhà tư tưởng đều không khích lệ chúng ta bon chen mưu cầu danh lợi, mà chỉ khích lệ đi theo đuổi cuộc sống hạnh phúc.

Theo Phật giáo, khuyến khích mọi người nên có tâm làm lợi ích chúng sanh, có hoài bão cứu giúp chúng sanh khổ nạn. Từ nhỏ đã phát tâm nguyện lớn, không so đo chuyện tiền tài và danh vọng mới không bị danh lợi ràng buộc, có thể phát huy được tiềm năng của chính mình trong lúc phụng hiến cho mọi người, cho dù không phải danh lợi đều đạt được nhưng chí ít không phải lo lắng chuyện áo cơm, không lãng phí một đời. Cũng như người đến giúp đỡ những nơi bị nạn, họ sẽ không thể không có cơm ăn, sẽ không thiếu quần áo. Mặc dù công việc ở những vùng bị nạn rất vất vả, nhưng rất có giá trị, không phải sao?

Có rất nhiều người chỉ nhớ tới bản thân mình hưởng phước, mà không nhớ tới gọi người khác cùng hưởng, chỉ biết tìm cách để phước mà mình hưởng sẽ càng lớn hơn, càng nhiều hơn. Chỉ nghĩ đến lợi ích của mình, mà thường khiến cho rất nhiều người khác không có cơm ăn. Kế sinh nhai như vậy nhất định không an toàn, vì người khác sẽ đến giành kế chén cơm của bạn. Nếu có thể làm cho mọi người đều có cơm ăn việc làm, nỗ lực kiếm cơm cho mọi người thì chính mình sẽ không bao giờ chết đói.

Ngay từ nhỏ chúng ta đã nên lập chí lợi tha, khiến cho những người không có cơm ăn đều có ăn, người không được y tế chăm sóc sẽ được y tế chăm sóc, người không có sự đảm bảo an toàn đều có thể được đảm bảo an toàn. Nhờ phụng hiến mà làm giàu bản thân mình, mình có thể đạt được thu hoạch lớn nhất, sự phụng hiến cũng lớn nhất. Rất nhiều người chỉ nghĩ giành lấy chén cơm cho mình trước rồi tính, nhưng không nghĩ đến khả năng chén cơm của mình sẽ bị giành giật đến vỡ nát rồi, vì thế mà trắng tay.

Nói đến ngành học nhiều người chọn hay ngành học không ai quan tâm, chỉ là hiện tượng nhất thời. Có thể ngành này bây giờ không mấy người chọn học, nhưng qua một hai năm sau thì trở nên thịnh hành, tại vì thế giới biến đổi rất nhanh, rất khó nói ngành nghề nào là thịnh hạnh hay không được quan tâm, mà phải hỏi chính mình có hứng thú với ngành này không, có muốn dấn thân vào đó không? Chỉ cần tình nguyện dấn thân, bất kể là ngành thịnh hành hay ngành chẳng mấy ai quan tâm đều sẽ khai hoa kết trái, đều sẽ có kết quả tốt; hiện nay vẫn có nhiều sinh viên chọn học hai ngành cho một lúc, để chí hướng rộng hơn một chút, đây cũng là cách rất tốt để phát triển bản thân.

Người già cũng là bảo bối của công ty

Hỏi: Đối với những nhân viên từng có sự cống hiến cho công ty, nhưng giờ đây họ không thích hợp hợp với vị trí đó nữa, quản lý muốn cho họ nghỉ hoặc điều họ sang một vị trí quả thật là rất khó, phải xử lý ra sao mới là có trí tuệ, có từ bi?

Đáp: Một đoàn thể luôn tiến bộ từng giờ từng phút thì thành viên trong đoàn thể ấy cũng sẽ già yếu theo năm tháng, nếu đoàn thể này cứ sử dụng mãi một tốp người đó thôi thì sức mạnh của đoàn thể sẽ thu hẹp, sẽ trở nên già cỗi hoặc mất đi. Cho nên một đoàn thể bắt buộc phải đổi mới, bao gồm: đổi mới quan niệm, kỹ thuật và sản phẩm, hơn nữa cần phải tiến hành đồng thời thì mới có năng lực cạnh tranh, năng lực sản xuất

Có người ở giai đoạn thanh niên, trung niên rất có sức sáng tạo, đã giúp công ty kiếm rất nhiều tiền. Nhưng đến tuổi già, chỉ trừ số ít người vẫn duy trì được sức sáng tạo của giai đoạn thanh niên trung niên và hiệu suất làm việc cao, còn lại đa số “muốn làm nhưng lực bất tòng tâm”. Bất cứ xí nghiệp nào cũng đều gặp phải tình trạng nhân viên lão hóa, nhưng không khó để giải quyết, chỉ cần xây dựng chế độ nghỉ hưu hoặc thuyên chuyển tốt là được rồi.

Như Pháp Cổ Sơn mà nói, sẽ khích lệ những người đến tuổi nghỉ hưu thì xin nghỉ hưu, người chưa đến tuổi nghỉ hưu thì có thể cấp cho họ khoản lương hưu ưu tiên hơn; nếu họ không muốn nghỉ hưu, có thể điều chỉnh chức vụ để họ làm những công việc thứ yếu hơn nhưng lương hướng không giảm bớt, để bù đắp cho việc họ ra sức phục vụ công ty khi còn trẻ.

Hoặc giả có thể mở ra những lĩnh vực làm việc mới phù hợp với người cao tuổi để cho họ phát huy, nhưng cũng cần phải xem tổ chức và thể chế của công ty có công việc mới để cho họ phát huy hay không. Có những công ty thay đổi đến mấy đời nhân viên, thay đổi quá nhanh thì ông chủ khó mà nghỉ hưu được. Giống như người sáng lập công ty nhựa Đài Loan ông Vương Vĩnh Khánh, thuộc hạ của ông từng lớp từng lớp lần lượt đã nghỉ hưu rồi, còn ông vẫn phải làm việc.

Công ty muốn tiếp tục kinh doanh tốt cần phải kiện toàn điều lệ tổ chức và xây dựng cơ cấu chế độ, phải có tỷ lệ nhất định giữa nhân viên nghỉ hưu và nhân viên mới. Có được chế độ như vậy thì công ty hoặc đoàn thể mới có thể duy trì sự trẻ trung và tràn trề sức sống lâu dài được.

Đối với những người không thích ứng với công việc trong một thời gian dài, công ty cũng bắt buộc phải có chế độ thôi việc hợp lí, để những người không thích ứng với công việc rời khỏi vị trí đó, ví dụ như tiến hành một cuộc thẩm định thành tích nghiêm khắc để quyết định thuyên chuyển hay tăng lương, người không đạt tiêu chuẩn thì cho họ nghỉ việc. Trong một công ty, nếu vẫn còn quá nhiều nhân viên không thích ứng với công việc, thì chứng tỏ chế độ của công ty chưa kiện toàn, cần phải cải cách lại từ đầu.

Những người trẻ tuổi trong khoảng hai mươi mấy tuổi, sau ba mươi năm mấy người họ cũng đã năm sáu mươi tuổi rồi, đã không còn được như người trẻ tuổi nữa, ta có thể tìm cách điều họ đến làm những công việc không quá nặng nhọc, xắp đặt vị trí thích hợp để họ phát huy sở trường của mình.

Người lớn tuổi cũng là bảo bối, những người này cho dù họ lớn tuổi rồi, nhưng kinh nghiệm mà họ tích lũy trong hai ba mươi năm là những trải nghiệm sống rất quý báu, cho họ thời gian và không gian thích hợp, họ có thể sẽ giúp tổ chức sáng tạo ra những giá trị đặc biệt.

Tình yêu có điều kiện thì sẽ rất đau khổ

Hỏi: Vì sao những người yêu nhau lại tổn thương lẫn nhau?

Đáp: Sự ân oán yêu ghét của con người thường hay song hành cùng nhau; nếu chỉ có tình yêu, ngoài ra không có những cảm xúc nào khác thì đó không phải là một người bình thường. Một người bình thường càng chấp chặt sâu sắc, mãnh liệt với tình yêu, thì càng muốn đối phương hoàn toàn phù hợp với lý tưởng của mình, biến người đó thành kẻ trong mộng của mình; nhưng bản thân mình chưa chắc trở thành người trong mộng của đối phương, chỉ biết yêu cầu một phía bắt đối phương phải phục tùng theo tiêu chuẩn của mình. Nếu chỉ đơn thuần là yêu mà không có yêu cầu, không có xung đột, không có hận, tình yêu như vậy chắc chắn rất ít có; có thể chỉ có cha mẹ đối với con cái của mình mới có thứ tình yêu không mong cầu báo đáp này mà thôi. Mẹ là cho đi mà không lấy lại bao giờ.

Trong quan hệ nam nữ, có yêu, có hận, cho dù là khi yêu nhau, họ là người hi sinh vô điều kiện cho đối phương thì cũng chưa chắc là họ thật sự nghĩ cho đối phương, ngược lại đó là một loại đầu tư; cũng có nghĩa là, dùng sự hi sinh của mình để đổi lấy tình yêu của đối phương. Đổi lấy gì đây? Đổi lấy lời hứa hẹn, an ủi của đối phương, hoặc đổi lấy sự thể hiện bằng hành động cụ thể.

Đơn cử như đối phương đón nhận tình yêu của bạn thì họ nên lấy gì để đáp lại nào? Một lời cám ơn, hay một cử chỉ làm bạn hài lòng, chiều theo ý muốn của bạn; hay dùng thân thể để đáp trả lại. Như vậy là tình yêu có điều kiện, là tình yêu có mong cầu đối phương đáp trả, đều là yêu một cách quá đau khổ; khi có sự kỳ vọng thì không tránh khỏi sự xung đột, khi sự thể hiện của đối phương không như bạn kỳ vọng, khó tránh khỏi oán than hoặc trách móc, và cũng sẽ tổn thương lẫn nhau.

Tình yêu có mong cầu sẽ dẫn đến đau khổ, có vô vàn những biểu hiện khác nhau, ví dụ như ghen tức, si mê, tâm chiếm hữu, muốn chiếm hữu tất cả của đối phương như: bản thân người đó, thời gian, mọi hành động, thậm chí là tư tưởng của đối phương, “tất cả phải nghe theo tôi”, hoặc là “chỉ được làm theo cách của tôi, không được có suy nghĩ nào khác”. Như vậy người được yêu có hạnh phúc hay không?

Tình yêu như vậy gọi là tình yêu trói buộc. Nhẹ nhàng hơn một chút là sẽ hy vọng đối phương tôn trọng mình, vì thế mà trao gửi tình yêu rồi chờ đợi sẽ được đáp lại bằng tình yêu, có thể hai bên sẽ bình an vô sự. Nhưng nếu hoàn cảnh nơi họ lớn lên, tính cách, trình độ giáo dục của cả hai đều khác biệt thì làm sao mà mọi việc đều có thể hợp nhau như vậy được?

Do đó, vì muốn đối phương yêu mình mà không ngừng gia tăng thi ân, tặng quà, hẹn đi chơi, làm những gì đối phương thích, làm cho đối phương mãn nguyện. Có một chàng trai nọ trước khi kết hôn vì muốn thể hiện tình yêu nên nói với bạn gái rằng: “Sau khi chúng mình kết hôn, tất cả việc nhà để một mình anh làm, em không phải nhúng tay vào việc gì cả.”. Sau khi kết hôn xong, người chồng vừa phải đi làm vừa phải làm việc nhà, còn người vợ thật sự không động tay vào một thứ gì. Người chồng bắt đầu than phiền, cô vợ liền nói: “Ai bảo anh trước đây hứa như vậy? Bây giờ chắc anh không còn yêu tôi nữa rồi”. Do đó hai vợ chồng trở nên bất hòa.

Rõ ràng là yêu nhau, nhưng lúc nào cũng muốn đối phương làm theo ý mình; chỉ cần đối phương không làm được thì tình yêu sẽ bị giảm đi, hoặc là tổn thương lẫn nhau. Nếu chỉ biết cho đi tình yêu mà không có bất cứ điều kiện gì, cũng không mong cầu đáp lại, lại có thể bao dung lẫn nhau, tình yêu như vậy mới không bị tổn thương.

Đừng để tình yêu làm mù quáng

Hỏi: Muốn nhận biết bộ mặt thật sự của một người hình như càng lúc càng khó. Tin tức viết rằng có một cô gái và bạn trai yêu nhau đã bảy năm, trong ngày đính hôn bạn trai trốn mất, mới phát hiện ra anh ta đã kết hôn từ lâu rồi. Xin hỏi thầy làm sao để nuôi dưỡng trí tuệ nhận biết người khác ạ?

Đáp: Từ nhỏ chúng ta đã nghe những câu miêu tả như: “biết người, biết mặt, không biết lòng”, hoặc là “thay đổi vô chừng”, “nham hiểm khó lường” để nói lên rằng chúng ta thật khó mà biết được người khác có chân thành hay không. Trên đây kể về cô gái và chàng trai đã yêu nhau bảy năm, cho đến ngày đính hôn chàng trai không dám đến mới phát hiện ra anh ta đã kết hôn rồi. Những tình trạng như thế này từ xưa đến nay đều thường xuyên xảy ra. Người đã kết hôn nhiều năm rồi, không muốn bỏ vợ, nhưng lại ra ngoài tìm bạn gái, cho dù họ có thể hưởng chút hạnh phúc ngắn ngủi nhưng trái khổ đang chờ đợi họ.

Tôi đã từng thấy có một ông nọ dẫn vợ và người yêu đến gặp mặt nhau, còn hy vọng có thể trót lọt lừa họ. Trước hết anh ta giới thiệu vợ với người yêu và nói là “bà con xa”, người vợ mặc dù thấy lạ nhưng hỏi nhỏ anh ta: “Tại sao lại giới thiệu là bà con xa?”. Anh ta lại cố ý đùa giỡn: “Anh chỉ đùa thôi mà!”. Người vợ vì rất yêu chồng nên không gạn hỏi nữa, còn bạn gái thì lại lầm tin là quan hệ “bà con”, người đàn ông đã khéo dùng lời ngon ngọt lừa được cả hai người phụ nữ.

Nhưng giấy không gói được lửa, một khi sự việc bị phát hiện thì sẽ tan nhà nát cửa. Cũng như cặp đôi yêu nhau bảy năm kia vậy, sau khi chân tướng bại lộ, vợ và bạn gái đều sẽ tìm anh ta tính sổ, sẽ chẳng sống yên thân được nữa. Phước họa đi đôi với nhau, nhân quả sẽ tìm tới.

Con gái dễ dàng bị lừa, một mặt vì tình cảm sâu nặng, mặt khác vì người con trai thủ đoạn cao minh. Vậy phải làm sao đây? Con gái và nam giới yêu nhau cần phải giữ tỉnh táo và khoảng cách thì nhất định có thể từ nhiều manh mối xung quanh để nhận ra vấn đề.

Hai mươi mấy năm trước, tôi đã gặp một đôi nam nữ trẻ tuổi, cô gái mở tiệm cà phê tại Đài Bắc, bạn trai là người Malaysia đến Đài Loan làm ăn. Khi đến Đài Loan người bạn trai đều sống ở nhà của cô gái, nhưng ở được vài ngày thì đi, mấy ngày sau mới trở lại. Yêu nhau được một, hai năm, cô gái bắt đầu dò hỏi người yêu bao giờ thì kết hôn, bạn trai cứ lấy cớ đợi sự nghiệp ổn định để kéo dài. Mãi đến hơn 3 năm sau, khi cô gái đau khổ van nài anh ta mới thú nhận sự thật là đã kết hôn ở Malaysia rồi.

Cô gái đau đớn cùng cực đến gặp tôi, tôi nói rằng: “A Di Đà Phật! Con người như vậy có đáng để con thương không? Con người đó là một kẻ đại lừa bịp, con hãy mau mau dứt tình đi!”. Cô gái lại thưa: “Anh ta là người tốt!”. Tôi nói: “Nếu là người tốt, tại sao lại lừa dối tình cảm của con suốt ba năm dài như vậy? Con hãy bỏ đi, nếu không sẽ càng thêm đau khổ.”. Sau khi nghe lời tôi khuyên, cô gái đóng cửa tiệm dời nhà đi nơi khác để bạn trai không tìm đến nữa, như vậy mới dần dần thoát khỏi những tổn thương trong tình yêu và bắt đầu cuộc sống mới.

Khi yêu mù quáng người ta sẽ không nghi ngờ đối phương, vậy chỉ còn cách là bản thân đừng lún sâu vào tình yêu mù quáng, mới không bị tình yêu làm cho đầu óc u mê.

Không nên đùa giỡn với tình tay ba

Hỏi: “Hội tình tay ba” là một danh từ mới trong thế giới tình yêu, trước đây gọi hai chân đứng trên hai chiếc thuyền, nhưng bây giờ không chỉ là đứng trên hai chiếc thuyền, có những người một lúc qua lại với rất nhiều người, số thuyền mà họ đứng trên đó nhiều đến độ có thể làm thành một hạm đội. Xin hỏi thầy góp ý gì với “Hội tình tay ba” này không ạ?

Đáp: Không chung thủy trong tình yêu sẽ xảy ra chuyện. Cùng một lúc có hai người bạn thân mật trở lên, bất luận là nam hay nữ, đều rất dễ phát sanh ra nhiều vấn đề. Bởi vì bản chất của ái tình là độc chiếm hữu, nếu một lúc qua lại với nhiều người thì đây là chính là “yêu đương loạn xạ”, là khoe khoang chứ không phải là tình cảm chân thật.

Nói đến chuyện yêu đương không chung thủy, cũng giống như “đùa giỡn” với tình cảm, chứ không phải là tình yêu chân thật; tình yêu thật sự không cho phép cùng một lúc yêu hai người. Nếu người này cũng yêu, người kia cũng yêu, như vậy nguy hiểm rất cao, bất cứ lúc nào cũng có thể xảy ra chuyện.

Hơn hai mươi năm về trước, có một cô gái yêu một lúc đến ba người con trai, cả ba người đều cầu hôn cô ấy, người nào cũng có cái hay, cô ta không biết nên gả cho là tốt hơn do đó nên đến hỏi tôi.

Cô ta nói: “Thưa thầy, trước đó con muốn đến miếu xin xăm để hỏi xem nên gả cho ai; nay con đến thưa hỏi thầy người bạn trai nào tốt hơn?”

Tôi trả lời: “Con nên đem từng người một đến gặp thầy”.

, Hôm sau cô ta quả thật dắt đến một người con trai. Tôi nói với cô ta: “Con gả cho anh này đi!” . Tôi hỏi người con trai kia: “Con có thật lòng yêu cô ấy không?”. Anh trả trả lời: “Vâng! Con thật lòng!” Tôi nói : ‘Thế thì các con chuẩn bị làm đám cưới đi!”.

Cô gái nghe vậy rất lo lắng vội hỏi tôi: “Còn hai người nữa ạ? Thầy chưa biết mặt họ như thế nào mà!” Tôi nói: “Con nên trả lời với hai người kia là con đã nhận lời cầu hôn của người khác rồi!”

Họ thật sự đã cưới nhau, bây giờ con của họ đã vào đại học rồi.

Vì sao tôi lại quyết định như vậy? Cô ta đã muốn đến miếu xin xăm rồi, nếu không có tôi, cô ấy cầm ba cái que thảy một cái cũng chỉ có một kết quả mà thôi; nhưng tôi quyết định người con trai này là vì anh ta là người đầu tiên cô ấy dẫn đến, chắc là người mà cô ta yêu nhiều hơn; hoặc giả có thể hai người còn lại không thể đến vào ngày đầu tiên, đó âu cũng là nhân duyên không đầy đủ.

Tốt nhất đừng nên làm người của hội tình tay ba, nhưng nếu bạn không may hoặc không cẩn thận trở thành nạn nhân của tình tay ba, tốt nhất nên kịp thời rút lui, đừng đùa với trò chơi ái tình.

Cũng có thể trực tiếp nói với những người bắt cá hai tay rằng: “Tôi chỉ yêu một một mình anh, và hy vọng anh cũng yêu một mình tôi. Giữa người thứ ba và tôi, xin anh hãy chọn một người.”. Nếu đối phương không thể chọn, bạn nên chấp nhận đau khổ mà rút lui, thà một lần đau còn hơn dai dẳng mãi. Bởi vì tình yêu tay ba là một mối quan hệ nguy hiểm.

Bạn đã có điều kiện để yêu thương thì tại sao bạn không thể chờ đợi người ưu tú hơn, đáng tin cậy hơn?

Tình yêu không phải là thứ duy nhất của cuộc đời

Hỏi: Có người khi yêu thì dính như keo, ước gì được ở bên nhau 24/24. Nhưng khi chia tay rồi thì ước gì có thể giết chết đối phương. Vì sao từ yêu thương trở thành thù hận như vậy?

Đáp: Rất nhiều người trẻ tuổi xem tình yêu quan trọng hơn bất cứ thứ gì, bởi vì cuộc đời của họ không có bất kỳ một sứ mệnh, mục tiêu hay lý tưởng nào khác. Chỉ cần nắm bắt được một thứ gì đó, chẳng hạn như tình cảm thì họ xem đó như là toàn bộ cuộc đời của họ.

Những người như thế này khi yêu họ thường rất nhiệt tình, bất luận là nam hay nữ họ đều yêu đến bất kể sống chết, rất nặng tình cảm. Nhưng người không có sứ mệnh và lý tưởng trong cuộc đời như vậy bạn có thích không? Cuộc đời như vậy không thể chấp nhận.

Đời người có rất nhiều mục tiêu, tình yêu chỉ là một phần trong đó, không phải là tất cả. Đời người cần có tình yêu để tưới tẩm, nhưng nếu xem tình yêu là tất cả sự sống thì sẽ trở thành Giả Bảo Ngọc, rất đa tình nhưng không có lí tưởng, không có tương lai. Nếu yêu người như vậy, khi đề cập đến hôn nhân cần phải suy nghĩ cặn kẽ, để tránh khi kết hôn rồi lại hối hận.

Có một đôi nam nữ yêu nhau, chàng trai là người Syria, cô gái là người Ý, cả hai đều rất lập dị, rời xa cha mẹ và sống độc lập; họ đến tìm tôi để học hỏi Phật pháp, tôi hỏi bình thường các bạn thường làm gì? Có đi học không? Họ trả lời với tôi: “Sứ mệnh của chúng tôi chính là hai đứa phải yêu nhau suốt đời, như vậy là đủ rồi.”.

Hai đứa nhìn cũng danh giá, nhưng lại sống cuộc sống giống như mấy kẻ lang thang, không có việc làm, không nơi trú ngụ, công viên, bến xe đều là nơi chúng có thể ngủ. Khi cần tiền thì chúng giúp người ta làm chút việc gì đấy để kiếm tiền tiêu vặt, ví dụ như coi tiệm, khiêng đồ chẳng hạn. Tình yêu là toàn bộ cuộc sống của chúng, chỉ cần ở bên nhau là tốt rồi, ngọt ngào quá đi chứ!

Lúc họ đến nghe Phật pháp, tôi nói với họ: “Có tình yêu cố nhiên là rất đẹp, nhưng ngoài tình yêu ra, cuộc đời ắt vẫn còn những mục tiêu và sứ mệnh khác nữa, hai con cũng có những trống vắng và thiếu thốn chứ? Nếu không thì sao lại đến tìm tôi học Phật pháp làm gì?”.

Tôi khuyên họ nên tìm việc làm, ổn định cuộc sống, dù là việc phụ cũng tốt, thì tình yêu sẽ duy trì được lâu hơn. Bây giờ họ đều là đệ tử của tôi, sống ở New York, một người là giáo viên Anh văn, một người làm công việc giao dịch chứng khoán ở trên phố Wall.

Đã hơn 20 năm rồi, hai người vẫn sống và yêu thương lẫn nhau.

Vì vậy tôi nói, tình yêu không phải là thứ duy nhất của cuộc đời. Người ta yêu nhau cưới nhau; một mặt là vì tiếp nối sự sống cho thế hệ sau; nhưng nếu cuộc đời chỉ có tình yêu thì sẽ không có tương lai. Còn người xuất gia họ đã chuyển hóa tình yêu thành từ bi, từ tình yêu với một người đã chuyển hóa thành tình yêu lớn với tất cả chúng sanh.

Tình yêu khủng bố

Hỏi: Có người khi chia tay với người yêu sẽ đem dao để đàm phán, muốn giết người: “Tôi không đạt được cô, thì cũng không để cho người khác đạt được cô.”. Tình yêu tại sao lại trở nên khủng khiếp như vậy? Vì sao yêu nhau lại trở nên nguy hiểm đến như vậy? Vốn dĩ là chuyện rất đẹp, nhưng sau đó đều trở nên không đẹp nữa.

Đáp: Có anh chàng người trung Quốc yêu một cô gái người Mỹ, nhưng gia đình cô gái lại phản đối tình yêu của họ, hy vọng họ sẽ chia tay. Chàng trai biết được rất đau khổ, cũng rất phẫn nộ, nói với tôi là sẽ trả thù cha mẹ của cô gái.

Sau đó, cô gái cũng đến gặp tôi, tôi khuyên cô ta để cho sự việc dịu xuống một chút, không nên vội chia tay, trước hết hãy an ủi chàng trai rằng nếu cha mẹ thay đổi thái độ thì chúng ta vẫn có thể yêu nhau. Cuối cùng chàng trai đau lòng nên đã rời xa, nhưng may mắn là không xảy ra bi kịch báo thù.

Khi đối diện với tình trạng người yêu muốn chia tay, nhưng đối phương không chấp nhận, phải làm sao đây? Lúc đó nếu nói thẳng rằng: “Tôi không yêu anh, chúng ta chia tay đi!” ngược lại sẽ rất nguy hiểm.

Trước hết, phải nhẫn nại một thời gian, tạm thời vẫn ở bên nhau, không nên lập tức quen bạn trai bạn gái khác; tốt nhất là hai người đều duy trì công việc và sinh hoạt như thường, và tham gia các hoạt động xã hội bình thường, để thời gian làm cho tình cảm phai nhạt dần. Khi đối phương cảm nhận được tình yêu không đủ nồng nàn, thì sẽ tự nhiên rời xa.

Có người cho rằng “nên khuyên họ đến với nhau, đừng khuyên họ chia tay” nhưng ở đây không nhất định phải thế, nên xem xét đến mức độ nguy hiểm. Nếu “đến với nhau” sẽ có nguy hiểm thì nên “chia tay”; nếu “chia tay” cũng sẽ có nguy hiểm thì tạm thời không nên chia tay. Giữ sự an toàn cho chính mình luôn là điều nên phải nghĩ đến đầu tiên. Thông thường những cuộc tình đơn thuần thì không có gì là nguy hiểm, nhưng quan niệm không đúng đắn hoặc yêu đương mù quáng thì mới nguy hiểm.

Tình yêu cần phải sự làm chủ của lý trí, khi hai người yêu nhau cần nên nghĩ cho cả mình và đối phương, bao gồm cả hạnh phúc trong tương lai của cả hai, giúp nhau trưởng thành, cũng cần phải xem xét đến các mối quan hệ của nhau, bao gồm người thân, các mối quan hệ xã hội v.v... Nếu yêu nhau mà không suy xét đến những vấn đề này thì đó chính là tình yêu mù quáng, là cạm bẫy nguy hiểm.

Quân tử giao tình như nước nhạt: nam nữ nên vì muốn kết hôn, muốn chăm sóc cho nhau mà yêu nhau, hai bên nên biết quan tâm và chăm sóc lẫn nhau, thì đó mới là tình yêu an toàn. Nếu chỉ vì muốn chiếm hữu nhau mà yêu nhau thì sẽ gặp rắc rối.

Có một ông chồng nọ thường hay mời bạn bè về nhà tụ họp, do đó người vợ phải thường xuyên làm cơm đãi khách. Trong số khách đó có một người cô gái còn độc thân rất đẹp. Mỗi lần bà vợ thấy cô ta đến thì vừa nấu ăn vừa nghĩ trong bụng: “Tại sao cứ mời cô ta đến vậy?”. Về sau người vợ đã biết rõ rằng cô gái ấy chỉ là bạn bè nghiên cứu học thuật với chồng mình thôi, chứ không có chuyện tình cảm gì cả, cô ấy cảm thấy hổ thẹn vì sự giận dỗi của mình.

Cho nên, trong tình yêu không thể nào yêu cầu sở hữu tất cả của nhau, phải tôn trọng lý tưởng của nhau, cũng nên tôn trọng bạn bè của nhau dù nam hay nữ , và phải duy trì các mối quan hệ xã hội bình thường của nhau.

III. Kế hoạch mưu sinh

Lập kế hoạch cho cuộc đời

Hỏi: Thầy đã từng nói một đời thầy chưa hề lên kế hoạch gì cho cuộc đời mình, vì sao vậy ạ? Chẳng phải trong trường hay dạy cho học sinh phải biết sớm lập kế hoạch cho cuộc đời đó sao?

Đáp: Quan niệm sớm lên kế hoạch cho hướng đi của cuộc đời là trào lưu của xã hội, bởi vì ở trường học thầy cô giáo cũng nói như vậy, thầy cô của thầy cô cũng nói như vậy, cho đến cả xã hội đều đã quen với suy nghĩ. Nhưng cách nói này cũng không hoàn toàn là đúng.

Ví dụ như mẹ của tôi, từ nhỏ bà đã dặn dò tôi rằng: “Không cần phải làm người nổi tiếng, làm chuyện lớn, chỉ cần mỗi ngày đều sống bình an, như thế là phước đức lớn lao rồi?”. Tôi cũng nghĩ rằng, mặc dù đã sớm lên kế hoạch cho cuộc đời, nhưng cuộc đời chưa chắc đã diễn biến y như kế hoạch. Tôi có một Phật tử, gần đây anh ta nói không muốn làm việc cho nhà nước nữa vì anh ta đã có kế hoạch khác cho cuộc đời. Tôi thấy lạ quá, khi mới bắt đầu làm quan chắc sẽ muốn cống hiến lâu dài cho chính phủ; nhưng chỉ vài năm ngắn ngủi mà bản thân và môi trường xung quanh đã khiến cho cả kế hoạch ban đầu thay đổi rồi sao.

Cũng giống như người sáng lập phần mềm Bill Gates, mặc dù vẫn còn rất trẻ tuổi nhưng đã sớm giao lại quyền hạn và nghỉ hưu, muốn tham gia vào các công tác từ thiện, tôi tin rằng lúc còn trẻ Bill Gates đã không nghĩ rằng phần mềm sẽ kiếm được nhiều tiền như vậy, hơn nữa lại có thể nghỉ hưu khi tuổi còn trẻ như vậy và sống cuộc sống mà mình yêu thích.

Những gì chúng ta gặp phải thường là việc không thể lường tính trước được. Ở những thời điểm và không gian khác nhau sẽ có những giá trị khác nhau của cuộc đời. Vì vậy “lên kế hoạch cho cuộc sống” thường không đáng tin cậy lắm. Như khi còn trẻ, vào đầu năm tôi thường hay sắp xếp hết lịch làm việc cho cả năm đó, nhưng mỗi năm vì có những thay đổi nên phải sửa lại kế hoạch và lịch trình, những thứ này không phải là điều cứng nhắc, không thể thay đổi. Nhà Phật thường có câu: “thuận theo nhân duyên, nắm bắt nhân duyên, sáng tạo nhân duyên”, chính là đạo lý này vậy.

“Thuận theo nhân duyên” tức là nhân duyên xuất hiện làm cho bạn trưởng thành và phát triển, vậy thì nên thuận theo nhân duyên đó nỗ lực hoàn thành; nếu như những sự việc này có 50, 60% tình huống bạn có thể chấp nhận được, hơn nữa có lợi cho xã hội thì nên nắm lấy cơ hội, bắt tay vào làm, đây chính là “nắm bắt nhân duyên”.

Còn “sáng tạo nhân duyên”, nhân duyên ban đầu có thể chỉ là việc nhỏ không đáng chú ý, nhưng có thể dùng vô vàn những nhân tố để nuôi lớn nhân duyên. Ví dụ như, vốn dĩ chỉ là một công ty nhỏ, có thể nhờ nhiều nhân duyên mà sau đó trở thành công ty lớn, rất nhiều nhà kinh doanh đều như vậy mà nên cả.

Chúng ta không biết được mình có thể sống đến khi nào, thế thì làm sao lên kế hoạch rõ ràng cho cuộc đời được? Nếu chỉ lên kế hoạch sống đến 60 tuổi, vậy phải chăng sẽ không cần lo gì nữa cho cuộc đời sau 60 tuổi đó? Lúc còn trẻ có người xem tử vi cho tôi, nói tôi tối đa chỉ sống đến 63 tuổi, nhưng bây giờ tôi đã 77 tuổi rồi. Nếu tôi chỉ nghe lời sống tới 63 tuổi thôi, vậy thì đã không có đoàn thể Pháp Cổ Sơn này rồi. Bây giờ nhìn lại, tôi có vài bộ tác phẩm quan trọng hoàn thành sau khi tôi đã hơn 63 tuổi. Bởi vì tôi biết nắm bắt nhân duyên, không bao giờ từ bỏ, cho nên mới hoàn thành được nhiều lý tưởng như vậy, đây là kinh nghiệm của tôi, xin chia sẻ để mọi người cùng tham khảo.

Người bận rộn là người có thời gian nhiều nhất

Hỏi: Nhịp sống trong xã hội hiện đại nhanh quá, khoa học hiện đại như máy tính, mạng internet, điện thoại v.v... đôi khi làm tăng thêm gánh nặng công việc cho con người, bởi vì mọi lúc mọi nơi đều có thể làm việc, bắt buột phải làm việc. Thầy thường nói: “người bận rộn là người có thời gian nhiều nhất”, thầy có thể nói một chút về bí quyết trong đó không ạ? Làm thế nào có thể duy trì được tâm an nhàn trong lúc bận rộn ạ?

Đáp: Sau cách mạng công nghiệp, máy móc được sản xuất hàng loạt, đã thay thế cho nhân công, đùng một lúc có quá nhiều người thất nghiệp vì công việc đều bị máy móc giành làm cả rồi. Hơn nữa máy móc càng ngày càng tinh tế, cho ra sản lượng càng ngày càng cao, văn minh vật chất của xã hội càng ngày càng tiến bộ, đời sống sinh hoạt của con người thay đổi nhiều hơn theo chiều hướng tốt, sự ăn mặc và đi lại rất là thuận tiện, hoàn cảnh sống của con người cũng trở nên tốt hơn, các phương tiện đi lại ăn mặc đều được nâng cao.

Tham vọng của con người thì không bao giờ ngừng dứt. Khi điều kiện vật chất trở nên phong phú thì con người bắt đầu theo đuổi những cảnh giới khác, có khi không phải vì nhu cầu vật chất không được đáp ứng đầy đủ, mà chỉ vì muốn được nhiều hơn, muốn tốt hơn. Ví dụ như khi người ta trở nên giàu có rồi, thì muốn có được cảm giác thành công, cảm giác thỏa mãn; Sau khi tôi có phát minh mới, người khác cũng muốn cho ra một phát minh mới tốt hơn; ngắm trái đất chán rồi thì muốn lên mặt trăng; mặt trăng lên rồi thì muốn đi sao Hỏa, sao Kim, muốn chinh phục vũ trụ. Những mơ tưởng như thế sẽ vĩnh viễn không bao giờ cảm thấy thỏa mãn.

Cho dù trong tương lai “du lịch vũ trụ” có thể giúp cho con người du lịch đến các hệ tinh cầu, bất kể làm tàu vũ trụ, tên lửa tốn bao nhiêu tiền, mất bao nhiêu nhân lực và vật lực, cũng sẽ có người muốn theo đuổi điều đó; tiếp theo đó sẽ là không đủ thời gian để phiền não, tranh giành khốc liệt.

Con người cũng không ngừng chạy đua với chính mình, mong muốn làm sao hôm nay sẽ tốt hơn hôm qua, năm nay sẽ tốt hơn năm ngoái. Khi thành lập công ty rồi thì nỗ lực đưa cổ phiếu ra thị trường, lên sàn chứng khoán; khi cổ phiếu ra đã thị trường, đã lên sàn giao dịch rồi; thì nổ lực để sáp nhập thêm những công ty khác, không ngừng muốn công ty lớn, không những muốn là “số một của Đài Loan” mà còn muốn là “số một thế giới”. Hàng loạt cạnh tranh và chạy đua chỉ làm cho mình bận rộn, chẳng có được khoảnh khắc nào nhàn rỗi.

Mặc dù các công nghệ vi tính, mạng internet, truyền thông v.v... giúp cho con người làm việc dễ dàng hơn, càng có năng suất hơn, nhưng vì nhân loại sẽ không ngừng đem đến cho chính mình nhiều nhiệm vụ, nhiều mục tiêu hơn nên sự xuất hiện của công cụ mới có thể giúp cho con người đỡ tốn hao sức lực, nhưng ngược lại nó làm cho người ta càng bận rộn hơn.

Trong cuộc sống cạnh tranh bận rộn, thì việc cố gắng lên kế hạch thời gian và công việc của chính mình là điều vô cùng quan trọng. Chỉ khi lên kế hoạch tốt thì thời gian mới có thể được phát huy một cách có ý nghĩa; nếu như lên kế hoạch không chu đáo và tường tận sẽ khiến thời gian trôi qua vô ích, đây chính là lãng phí tháng năm.

Tốt nhất là mọi người nên suy nghĩ kỹ lại xem một ngày mình làm được bao nhiêu công việc. Rất nhiều người thường hay than vãn: “bận quá, bận quá”, nhưng hễ tới ngày nghĩ thì ngủ cho đến chín giờ rồi mới lười nhác thức dậy, xem báo một chút thì hai tiếng đồng hồ đã qua đi rồi; sau đó ăn cơm trưa, ngủ trưa, lên mạng, vậy là hết buổi chiều. Hoặc là đi dạo phố, uống trà, lúc này đã là buổi tối rồi. Sau đó xem tivi, lên mạng, đến một hai giờ thì đi ngủ, sáng mai thức dậy lại vội vàng đi làm.

Như vậy, mặc dù có khoa học kỹ thuật mới, nhưng hình như mọi người không biết lợi dụng nó để có thêm nhiều thời gian, ngược lại bởi vì đắm chìm trong những công nghệ mới đó mà khiến cho mình càng bận rộn, càng mệt mỏi thêm, lãng phí đi thời gian của mình .

Có một người nổi tiếng của phương tây từng nói rằng, nếu có việc gì muốn hoàn thành nhanh chóng thì tốt nhất nên tìm người bận rộn để nhờ họ làm. Tôi từ đầu năm đến cuối năm không có ngày cuối tuần, cũng không có ngày nghỉ. Nhưng mà thời gian của tôi hình như lại nhiều hơn rất nhiều người, hơn nữa còn nhiều hơn rất nhiều, cũng chừng đó thời gian, nhưng tôi có thể làm được rất nhiều việc, bởi vì tôi biết nắm bắt thời gian, biết sắp xếp thời gian, và làm những việc nên làm.

Không kết hôn không được sao?

Hỏi: Người Đài Loan càng ngày càng kết hôn muộn hơn, thậm chí còn không muốn kết hôn. Cha mẹ thì sốt ruột làm mai mối cho mấy đứa con đã ngoài 30 tuổi mà chưa kết hôn, vì sợ con cái về già không có con cháu chăm sóc. Nhưng cũng có người nói quan niệm “nuôi con để con lo cho mình tuổi về già” đã lỗi thời rồi, chỉ cần mình sống tốt là được rồi, hà tất phải kết hôn? Đời người không kết hôn không được sao?

Đáp: Cùng với sự thay đổi của thời đại, tuổi trẻ càng ngày càng sợ kết hôn. Xem ra, nguyên nhân sợ kết hôn là do quá phiền toái. Nếu lỡ phải chia tay, lúc đó những vấn đề về tài sản, pháp luật, con cái hoặc người thân của hai bên đều rắc rối hơn so với người chỉ sống mà không kết hôn, cho nên dứt khoát không kết hôn.

Làm như vậy, hình như giữa nam và nữ càng được tự do hơn, hình như hai bên sẽ không ai ràng buột ai, ai cũng không cần phải chịu trách nhiệm với ai. Nhưng những cách sống mới này của họ lại rất gai mắt đối với thế hệ cha mẹ. Ở thời đại của cha mẹ, người bình thường phần đông đều kết hôn; bởi vì người già muốn có cháu để ẵm bồng, nếu mình chết đi thì còn có con cháu lo viếng mộ phần. Đây là suy nghĩ của thế hệ cha mẹ đi trước. Lớp trẻ đã không còn quan tâm đến chuyện hương khói của dòng họ có người thừa tự hay không, họ cũng không quan tâm đến dòng họ mà chỉ quan tâm đến cảm nhận của chính mình. Không kết hôn rốt cuộc có tốt không, cần phải suy xét từ các khía cạnh như tâm lý, sinh lý, cuộc sống, tinh thần.

Tôi thường nói, nhu cầu kết bạn trong đời người có thể phân ra làm nhiều giai đoạn để bàn luận. Khi ở giai đoạn tuổi trẻ nam nữ yêu nhau là vì muốn tìm bạn trên phương diện tình cảm; sau khi kết hôn, bắt đầu giai đoạn sinh con và giáo dục con cái, lúc này vai trò là bạn bè trên mặt sinh lý sẽ tương đối nổi bật.

Đến giai đọan trung niên, con cái dần trưởng thành, tình cảm giữa nam nữ lúc này càng giống như bầu bạn trong cuộc sống, cùng nhau giải quyết những vấn đề của gia đình; khi về già, thì người bạn già là bạn tinh thần, khi già rồi còn có người để nói chuyện, để chăm sóc lẫn nhau. Lúc này là để bù đắp cho những cảm xúc như cô độc, buồn tẻ và không biết phải làm gì, cho nên người ta cần có bạn lữ.

Trong thời gian tôi du học, có một người bạn thường hay nán lại trong quán cà phê, uống trà đọc sách; bạn bè về hết rồi anh ta vẫn chưa về nhà. Vì sao như vậy? Anh ta nói rằng chỗ nào có người chỗ đó mới chính là nhà. Ở tiệm cà phê còn có thể nhìn thấy người ra vào, về đến chỗ ở chỉ là cái phòng để chất sách; nơi không có người thì không phải là nhà, vì vậy anh ta thà về nhà muộn một chút.

Nếu một người không thuộc về bất cứ một gia đình, đoàn thể nào, đương nhiên sẽ cảm thấy cô độc. Pháp Cổ Sơn cũng có không ít Phật tử tại gia không kết hôn, nhưng họ không cô độc, tại vì họ có bạn đồng tu. Nếu như nhu cầu về bốn giai đoạn này trong cuộc đời có thể tìm thấy ngoài hôn nhân, thì việc không kết hôn đương nhiên là có thể.

Việc kết hôn muộn hoặc không kết hôn đã trở thành một xu hướng, vậy xã hội cũng nên cho họ không gian của mình. Người chọn lựa không theo truyền thống hôn nhân gia đình cần tìm được cảm giác nương tựa. Có những người già họ xem mèo xem chó như người thân của mình, xem động vật là bạn trong cuộc sống, những người bạn ấy cần họ, quanh quẩn bên họ, làm cho họ có cảm giác mình có nơi gửi gắm tình cảm.

Thật ra, người ta vẫn ngu muội lắm! Cho dù là kết hôn cả đời, nhưng khi già rồi ắt sẽ có một trong hai người sẽ ra đi trước, người ta vẫn có ngày phải đối diện với cô đơn.

Phước báo kiếm được tiền

Hỏi: Nhiều chuyên gia phân tích tài chính nói rằng: phải chuẩn bị vài trăm triệu đồng mới đủ để dưỡng lão khi tuổi già; và nói, thanh niên phải lập chí sống “cuộc sống tiền tỷ”. Nhưng những chuẩn mực này khiến cho người ta bị áp lực rất lớn, vì không phải ai cũng có thể kiếm được số tiền lớn như thế. Thầy nhận thấy thế nào ạ?

Đáp: Tất cả đều lấy tiền để làm chuẩn mực, đó là căn bệnh của thời đại chúng ta bây giờ, cũng là một trào lưu không lành mạnh. Mỗi người đều phải nhận ra rằng: tiền không thể tiêu biểu cho hạnh phúc, an toàn, sức khỏe và nhân cách của chính mình. Sau khi vượt qua những yêu cầu cơ bản, của cải nhiều ít thường chỉ là những con số, là cảm giác an toàn giả tạm; cảm giác an toàn mà con người thật sự cần không nhất định có thể đạt được bằng tiền bạc, ví dụ như hạnh phúc, vui vẻ, tình yêu chân thật, sự kính trọng.

Nếu đặt để mục tiêu quan trọng của con người vào “cuộc sống tiền tỷ”, nó cũng giống như những chú chó trên đường đua, chúng đang rượt theo một con thỏ bằng điện, con thỏ này vĩnh viễn chạy nhanh hơn chú chó, chú chó dù có nỗ lực cách mấy thì cuối cùng sẽ phát hiện ra con thỏ đó là mục tiêu mà mình vĩnh viễn sẽ không bao giờ đuổi kịp, trừ khi cuộc đua kết thúc.

Nhưng chúng ta hãy nghĩ xem: Nếu chú chó đuổi theo kịp con thỏ điện đó thì sẽ như thế nào? Vì đó là một con thỏ giả, không thể ăn nó được, đuổi kịp nó rồi thì sao chứ?

Con người theo đuổi tài khối sản kếch xù, truy cầu làm sao để nạp vào tài khoản một con số khổng lồ, nó cũng hoang đường chẳng khác nào như con chó đang đuổi kịp con thỏ giả được làm bằng điện. Bạn thục mạng làm việc, đầu tư, quản lý tiền bạc có thể sẽ đạt đến vài chục tỉ, hoặc vài trăm tỉ, nếu may mắn thì có thể thật sự có được , nhưng mà những người như thế có “cuộc sống ngàn tỷ”, nhưng được bao nhiêu người như vậy? Và họ có thật sự là được hạnh phúc hay không?

Lúc còn trẻ tôi có quen một người bạn, ngày nào anh ta cũng xem sách nói về kinh doanh và quản lý tiền bạc của Khâu Vĩnh Hán. Anh ta đã từng phấn khích nói với tôi rằng: “Chỉ cần nắm bắt được đường lối, thì thật sự có thể kiếm được nhiều tiền. Thầy làm tu sĩ, tôi sẽ kiếm tiền, sau này tôi sẽ ủng hộ thầy xây dựng đạo tràng. Công việc hoằng pháp lợi sanh sẽ do tôi bảo trợ.”

Giờ đây đã 40 năm rồi, tôi đã thành một vị lão tăng, ông ta cũng đã là một lão hán gần 80 tuổi. Nhưng Khâu Vĩnh Hán vẫn là một nhà kinh doanh giàu có, còn bạn của tôi vẫn chưa thành bậc phú hào, quá nửa đời người lo chuyện tiền bạc nhưng vẫn chỉ đủ trang trải cho cuộc sống gia đình mà thôi.

Gần đây tôi gặp ông ta và hỏi thăm: “Anh kiếm được bao nhiều tiền rồi?”

Ông ta trả lời: “ Tiêu tiền thì rất dễ, nhưng kiếm ra tiền thật khó, tiền làm ra tiền thì dễ dàng, tay không làm ra tiền lại khó quá.”. Vạn sự khởi đầu nan, trước tiên bạn phải có cơ hội, hoặc là trước hết phải có một số tiền lớn, sau đó tiền mới có thể sanh ra tiền.

Tại sao lại như thế? Vì người ta có phước báo, bạn có năng lực kiếm ra tiền hay không, còn phải có một nguồn đầu tư tương đối để thực hiện; nếu không có, thần Tài đi qua trước cửa nhà bạn, bạn cũng chỉ có thể đưa mắt nhìn mà thôi. Lập chí mong kiếm được tiền tỷ, chi bằng phát nguyện: Nguyện một đời tận tâm tận lực phụng sự cho xã hội, cứu khổ cứu nạn. Nguyện vọng như vậy là giàu có, không có tiền vẫn có thể thành tựu nguyện vọng, hơn nữa đảm bảo bạn sẽ vui vẻ và hạnh phúc.

Tôi không nói rằng tiền không quan trọng, mà tôi muốn con người nhận chân được đâu mới là thứ quan trọng thật sự của đời người, không nên lãng phí cả thời gian cả đời mình, vì như vậy thật ra cũng chỉ là đang đuổi theo một con thỏ đồ chơi không đáng gì.

Dũng cảm đối diện với sự nghèo túng

Hỏi: Người ta thường nói: “Từ giàu sang trở nên nghèo khó sẽ khó thích ứng”. Sau khi bị nợ nần bủa vây, rất nhiều người cố gắng hết sức mình để hoàn trả nợ nần, không thể nào sống xa hoa như trước nữa. Trong chốc lát từ cuộc xa hoa trở về sống tiết kiệm, thật sự rất khó thích ứng được, vậy làm sao để bỏ đi những thói quen cũ?

Đáp: Người bình thường sau khi đã quen với cuộc sống an nhàn thuận lợi rồi, mà phải từ bỏ cuộc sống xa hoa để sống giản dị, cần kiệm, bỏ đi những thói quen xa xỉ vốn có, chắc chắn sẽ rất khó khăn. Cũng như trong phủ của gia đình họ Giả ở tiểu thuyết “Hồng lâu mộng”, lúc còn ở đỉnh cao của sự giàu sang phú quý họ sống rất phong quang, nhưng đến lúc nhà họ Giả lâm vào cảnh khốn cùng, sự chi tiêu vẫn phải như thường lệ, thì người chủ nhà sẽ rất vất vả.

Khi đối diện áp lực với nợ nần, trước hết phải biết thắt lưng buột bụng, không nên sợ mất thể diện, phải đối diện với tình thế và xử lý nó. Có người rất khảng khái, rất hào phóng, lúc giàu có thì đem tiền cho người ta xài, một khi hết tiền thì không biết phải làm sao? Thật ra phương pháp giải quyết rất đơn giản, lúc đó nên thật lòng nói với mọi người: “Tôi hết tiền rồi”.

Hồi đó có một vị hòa thượng là Thọ Trị, ngài là sư phụ của Dương Văn Minh - vị tổng thống cuối cùng của Việt Nam trước giải phóng. Khi còn ở Việt Nam hòa thượng rất giàu có và lúc nào cũng làm việc bố thí. Sau khi Việt Nam giải phóng, hòa thượng cùng một số vị xuất gia trẻ tuổi trốn sang Mỹ cư ngụ. Hòa thượng nói với mọi người: “Bây giờ đã tới nước Mỹ, chúng ta đều đã hết tiền rồi, tiền các vị đang giữ thì đưa hết cho tôi để làm tiền sinh hoạt cho mọi người, nếu không thì các vị đừng ở chung với tôi nữa.”. Cách làm của hòa thượng là đúng đắn, khi có tiền rộng rãi thì rộng rãi; lúc không có tiền, cũng không nên cố giữ gìn thể diện. Đây chính là bản lĩnh của người xuất gia.

Hiện nay những người mắc nợ, khi hết tiền rồi thì nên đối diện với sự thật hết tiền. Trước đây ăn ngon mặc đẹp, dùng toàn đồ tốt, nhưng bây giờ thì không thể như vậy được nữa. Bốn mươi năm về trước, có một vị kinh doanh địa ốc dẫn cả gia đình đến quy y, anh ta một lòng muốn hộ trì tôi, muốn xây dựng chùa, tôi rất cảm ơn anh ta. Nhưng qua nửa năm sau, anh ta bỗng nhiên mất tích không thấy đâu. Sau khi tìm gặp được anh ta, anh ta nói rằng không dám đi gặp sư phụ, bởi vì anh ta đã bị phá sản, hiện nay là phải ở tạm trên gác xếp của nhà người bạn, cả nhà năm miệng ăn một ngày chỉ có thể ăn một bó mì qua ngày, không những không dám đi gặp sư phụ, mà cũng không thể đối diện với cả thế giới.

Tôi hỏi anh ta: “Có phải là có rất nhiều chủ nợ tìm anh phải không?” Anh ta trả lời: “Dạ phải!” Tôi khuyên anh ta nên đối diện với chủ nợ, anh ta nói rằng: “Chủ nợ sẽ ép con vào con đường chết.” Tôi nói: “Hãy nói với chủ nợ của anh, ép anh chết là phạm pháp, vả lại cũng không thể lấy lại được tiền; nếu để anh tiếp tục sống, ngược lại anh còn có cơ hội trả tiền.” Sau đó, anh ta đã vượt qua khó khăn, bắt đầu làm lại cuộc đời. Con cái của anh ta cũng rất thành đạt, có người thì làm luật sư, có người thì làm bác sĩ.

Cuộc đời của vị kinh doanh địa ốc này biến đổi quá lớn, nhưng anh ta có dũng khí sống tiếp, có dũng khí đối diện với sự nghèo túng, không từ bỏ sự sống, vì vậy mà đã thoát khỏi khó khăn. Làm người phải học tập biết thời biết thế, nghèo cũng được, giàu cũng vậy, có lúc giàu sang thì đừng quên cuộc sống khi nghèo khó, khi nghèo khó thì nên quên đi cuộc sống lúc giàu sang, như thế nhất định sẽ vượt qua khó khăn.

Tuổi trung niên đừng đổi nghề nghiệp một cách thiếu sáng suốt

Hỏi: Nếu ở độ tuổi trung niên, muốn chuyển đổi nghề nghiệp thì nên xem xét như thế nào?

Đáp: Trước tiên nên hỏi: Tại sao phải chuyển đổi nghề nghiệp? Phải chăng công việc này không có tương lai; hay là đã chán ngán mỏi mệt với công việc này rồi, hay không còn hứng thú để tiếp tục làm; hoặc giả vì lúc đầu bị người nhà hoặc cha mẹ sắp đặt vào làm, nhưng nay không thể tiếp tục làm nữa. Sau khi biết rõ kỹ động cơ thật sự trong lòng mình rồi, nếu những khía cạnh liên quan đến công việc của bạn như kỹ thuật, kiến thức cho đến đóng góp cho xã hội đều không có gì tiến triển và không có triển vọng gì, như vậy nếu đã không thể tiếp tục làm được nữa, chi bằng đổi nghề tốt hơn. Nhưng người đến tuổi trung niên muốn thay đổi nghề nghiệp sẽ khó khăn hơn, vì thế nhất định phải có sự chuẩn bị tốt trên hai phương diện tâm lý và năng lực.

Sự chuẩn bị tâm lý có thể sẽ dễ dàng hơn, ví dụ như muốn lái máy bay, nếu bạn thật sự muốn theo đuổi nghề phi công thì nên thực hiện nó; muốn làm bên hàng hải thì hãy nghĩ đến viễn cảnh của ngành hàng hải; muốn xuất gia, thì trong tâm phải chuẩn bị buông bỏ tất cả. Quan trọng hơn nữa, phải khách quan xem xét xem bản thân có đủ điều kiện hay không? Bất luận là hàng không, hàng hải hay là xuất gia, đều cần phải có đủ những điều kiện, trước hết bạn phải suy nghĩ xem mình có năng lực để theo đuổi công việc đó hay không? Cũng có nghĩa là, trước khi muốn từ lĩnh vực ban đầu bước sang một lĩnh vực khác, cần phải có đủ điều kiện để bước sang lĩnh vực đó, nếu không đó chỉ là sự liều lĩnh mà thôi; đặc biệt nếu điều kiện nội tại chưa chuẩn bị đầy đủ, khi không thể thích nghi với những điều kiện bên ngoài thì việc thay đổi nghề nghiệp rất khó thuận lợi. Xã hội ngày nay ít có cơ hội cho người tuổi trung niên hơn người trẻ tuổi, rất nhiều công việc đều có giới hạn tuổi tác; mà người trung niên phải gánh nặng gia đình nhiều hơn, nếu bắt buộc phải từ bỏ nghề nghiệp hiện có để bắt đầu lại với một ngành nghề khác, nhất định phải xem xét đến vấn đề kinh tế, và những rủi ro liên quan, phải tính toán kỹ lưỡng xong rồi mới hành động.

Khi tôi còn ở trong quân đội, thấy rất nhiều bạn bè nỗ lực học thêm chương trình đại học, học xong đại học, có người thi vào các cơ quan chính phủ, có người đổi nghề làm nhân viên kỹ thuật; còn nhiều người chọn du học nước ngoài, sau khi tốt nghiệp họ trở về nước làm giáo sư ở trường đại học. Ngoài việc chuẩn bị kinh nghiệm tâm lý cho chuyên môn đầy đủ ra, họ lúc nào cũng theo đuổi sự tiến bộ của bản thân, tăng cường năng lực bản thân, một khi cơ hội đến lập tức có thể nắm bắt và thay đổi .

Cũng có người nói: “Đến tuổi trung niên mọi việc đều giảm sút.” Thực tế không hẳn là như vậy, nếu có thể vừa làm việc vừa tiến tu, không ngừng làm giàu bản thân, một khi cơ hội đến thì việc thay đổi nghề nghiệp cũng dễ dàng hơn. Nếu không, thay đổi nghề nghiệp một cách mù quáng sẽ giống như đánh canh bạc, một khi bước chân lên nếu lỡ hụt chân có thể sẽ rơi vào hố sâu thất bại.

Trong đời tôi cũng có vài cơ hội đổi nghề nghiệp, khi du học ở Nhật Bản, khi hoàn thành học vị, tôi có thể ở lại Nhật để dạy học, không làm hòa thượng, nhưng tôi không chọn con đường này. Khi về lại Đài Loan, cũng có người mời tôi làm chính trị, tôi xét thấy mình không thích hợp làm nhân vật chính trị, vì vậy an phận là làm hòa thượng.

Tóm lại, chúng ta muốn đổi nghề, đổi ngành nhất định phải có sự chuẩn bị công phu. Ngoài chuẩn bị tâm lý ra, quan trọng hơn là mình phải có năng lực, phải chuẩn bị kinh tế gia đình, có nghiên cứu kỹ lưỡng đối với ngành nghề định chuyển, hiểu biết và phải học hỏi sâu hơn về kỹ năng của ngành nghề đó, như vậy mới có thể thành công.

Có phải đến tuổi trung niên thì mọi việc đều sẽ sa sút?

Hỏi: Những thành phần chủ chốt của xã hội ngày nay, như mọi người thường nói: “những người sanh vào những năm dân quốc 50 đến 59 ”, tới đây họ cũng sẽ bước vào hàng ngũ trung niên. Có người không tránh khỏi “cảm giác có nguy cơ khi bước vào tuổi trung niên”, nhìn lại cảm thấy đời này chỉ có những tiến bộ nhỏ nhoi mà không có thành tựu nào to lớn; nhìn về phía trước, thì cuộc đời cần phải thay đổi, nhưng cái giá phải trả lại quá cao, mà bant thân đã không còn khả năng thay đổi nữa rồi, dường như đã bị khựng lại, nhìn lên chỉ thấy tương lại mờ mịt. Họ chỉ có thể già đi theo thời gian như thế thôi sao?

Đáp: Mặc dù chúng ta thường nghe nói là “đến tuổi trung niên mọi việc đều sa sút.” Nhưng trên thực tế không hẳn là như vậy. Có những người khi đến bốn năm mươi tuổi, có vợ con, cha mẹ, bản thân cũng có chút thành tựu, hoặc có người giỏi hơn sở hữu địa vị cao và tài sản lớn, đồng nghĩa với việc đang ở thời hoàng kim của cuộc đời. Đương nhiên, cũng có người không được thuận lợi như vậy, đến độ tuổi trung niên, họ cảm thấy không mấy vừa lòng với tình trạng của mình, nhìn về tương lai cũng không biết tương lai rồi sẽ ra sao.

Nếu lấy sự nghiệp, tài sản làm thước đo để phán đoán sự thành tựu của bản thân; dùng con số tiết kiệm được hoặc những tiêu chuẩn thế tục để làm mục tiêu cho cuộc đời mình, như vậy sẽ đem đến cho mình rất nhiều đau khổ, vì vĩnh viễn cũng không thể nào sánh bằng họ.

Người ta khi đến tuổi trung niên, tốt hơn nên quan tâm đến việc mình sống có an ổn hay không? Có lãng phí thời gian hay không? Có hủy hoại với thân thể và danh dự của mình không? Có làm tổn thương người khác không? Nếu thường hay cố gắng hết sức giúp đỡ người khác, thì dù cho có tiền hay không có tiền, hoặc có địa vị hay không có địa vị, mỗi một lời bạn nói, mỗi một ý niệm của bạn, hay một biểu cảm, một động tác tay của bạn đều có thể ảnh hưởng đến người khác; làm cho người khác vui vẻ sẽ khiến cho mình cũng cảm thấy rất vui sướng. Trong đó đã nói lên giá trị sống của một con người. Nếu làm được như vậy, đến tuổi trung niên không có gì phải lo lắng rằng tương lai sẽ mù mịt.

Như bản thân tôi, khi tuổi còn trẻ không có một việc gì thành tựu cả, hầu như ai cũng xem thường tôi, và cũng rất ít người xem trọng tôi. Cho đến khi tôi 45 tuổi, tốt nghiệp xong tiến sĩ ở Nhật Bản, lúc này tôi đã đến tuổi trung niên rồi. Hơn nữa lúc đó trở về lại Đài Loan cũng chưa có ai dùng đến tôi. Vì thế tôi mới đi sang Mỹ, trên danh nghĩa thì tôi đi làm trụ trì, nhưng thật ra là làm người giữ miếu, tôi không có quyền quyết định, cũng không có chủ trương, chỉ là chăm sóc cho ngôi chùa đó thì đúng hơn, tôi phải đi chợ mua thức ăn, nấu ăn, quét dọn và quan tâm chăm sóc Phật tử.

Lúc đó, tôi không cảm thấy bi ai, thật ra ở trong tình huống đó là sẽ không có tương lai. Nhưng tôi vẫn đem hết cố gắng hết sức để làm tốt những việc trước mắt, cống hiến những gì mình đã học được. Tôi cũng đã từng lang thang trên đường phố Nữu Ước mà không biết tương lai của mình ra sao?

Rồi lần lần cũng có những người Mỹ đến học thiền, học Phật pháp với tôi; Đài Loan cùng lần lần có người cần tôi. Sau khi tôi về lại Đài Loan nhận chùa cũng không lớn lắm, nhìn lại cũng không thấy có tiền đồ và địa vị gì cả, tôi cũng không lo ngại, nhưng tôi cũng tận lực cống hiến những gì mà tôi biết. Chỉ như vậy, cho đến năm tôi 60 tuổi, mới bắt đầu xây dựng Pháp cổ sơn.

Quãng đời của tôi cũng không thuận lợi, nhưng tôi không cảm thấy đó là bi ai, bởi vì tôi không theo đuổi điều gì, cũng không so bì với một ai cả. Tôi thường nói với đệ tử, học trò của mình rằng đừng nên so bì với người khác, cũng không nên so bì với chính mình. Vì so bì với người ta nếu không sánh kịp, sẽ làm mình trở nên nhụt chí; nếu hơn người thì sẽ sanh ra kiêu ngạo. So bì với chính mình, xem năm nay có kiếm tiền nhiều hơn năm ngoái, địa vị và giá trị của bản thân được nâng cao hay bị hạ thấp? Nếu so bì như vậy sẽ làm cho mình năm nào cũng rất đau khổ.

Bởi vì quá trình của đời người có lúc thăng lúc trầm, những lúc thuận buồm xuôi gió rất ít; huống hồ sức khỏe của con người, hoàn cảnh xã hội đều không phải là thứ mà cá nhân mình có thể muốn sao được vậy, cần phải hội đủ các điều kiện thì cuộc đời mới có thể đi lên.Vì vậy tôi thường khích lệ mọi người, khi cuộc đời đi xuống đừng nên suy sụp tinh thần, khi cuộc đời lên hương cũng đừng nên kiêu ngạo. Như vậy mới có được cuộc sống tự tại.

Giai đoạn trung niên không phải là bánh mỳ Sandwich

Hỏi: Rất nhiều người ở tuổi trung niên đối diện với tình trạng “cuộc đời như bánh mỳ Sandwich”(tức là bị chèn ép giữa nhiều thứ áp lực). Nuôi dạy con cái là vấn đề lớn, phải tranh đấu kịch liệt; cha mẹ cũng đến hồi già yếu, sinh bệnh tật rồi, việc chăm sóc cha mẹ lúc này là việc khó khăn. Tuổi trung niên cũng dễ có rủi ro thất nghiệp, quá nhiều áp lực, vậy làm thế nào để vượt qua giai đoạn nhiều áp lực này của cuộc đời?

Đáp: Theo tôi thấy, nếu vì coi tình huống này là áp lực, là gánh nặng của cuộc đời rồi không dám đối diện với nó, đó là điều sai lầm, cũng là tự tìm phiền não cho chính mình. Bởi vì cha mẹ của chúng ta cũng đã từng trải qua những gian khổ như vậy, sau này con cái của chúng ta cũng sẽ phải đối diện với những tình trạng như vậy, đây là chuyện tất nhiên, và tất nhiên chúng ta phải đối diện với nó.

Đối với nhân loại mà nói, mỗi một thế hệ đều như nhau: phải lập gia đình và sinh con đẻ cái, phải có trách nhiệm đối với con cái; khi cha mẹ lớn tuổi rồi, chúng ta phải đảm nhận trách nhiệm chăm sóc, đây là luân lý của con người, cũng là thiên chức, đừng nên xem nó một loại áp lực kiểu như “bánh mỳ Sandwich”. Nếu chúng ta thay đổi suy nghĩ: trên chúng ta có cha mẹ, dưới thì có con cái, một gia đình thật là mỹ mãn, tâm lý sẽ rất thoải mái, dễ chịu.

Nói đến vấn đề nuôi dạy con cái, cứ lượng sức mà làm thì có thể bớt đi áp lực. Nếu gia đình có sự thu nhập phổ thông thì việc giáo dục con cái phải thiết thực. Hiện nay giáo dục trẻ em, được hưởng chế độ giáo dục quốc dân, từ tiểu học đến trung học cơ sở tất cả học phí đều do chính phủ đóng, vì vậy cha mẹ không cần cho con đến những trường tiểu học, trung học tư thục, đừng nên cố chấp, đừng lo con cái thua người ta trên điểm xuất phát.

Có một số con em khi lên đến phổ thông trung học, đại học, các bậc cha mẹ thật sự không lo đủ học phí cho con nhưng cũng sẽ nghĩ ra nhiều phương cách: cho con học tại chức vào ban đêm, còn ban ngày đi làm để kiếm tiền đóng học phí cho mình. Sớm có những kinh nghiệm xã hội, các em sẽ càng trân quý sự nghiệp học hành. Có rất nhiều bạn trẻ có cuộc sống vừa làm vừa học như vậy nhưng vẫn học rất tốt. Nếu có được tư chất thiên phú và quyết tâm cho dù trong bất cứ hoàn cảnh gian khó nào, người ta cũng sẽ ứng phó được.

Nhưng cũng có rất nhiều bậc làm cha làm mẹ cho rằng tính cạnh tranh trong lớp trẻ sau này rất kịch liệt, nên họ yêu cầu con cái nhất định phải học ở những trường nổi tiếng, học những trường tốt, học ở những trường cao cấp, mà quên xem xét tới năng lực tài chính của mình, đây chính là một nỗi khổ không thốt nên lời. Nếu con cái không vào được những trường nổi tiếng thì chúng sẽ vô dụng sao? Không hẳn là như vậy. Lúc tôi còn nhỏ, gia đình không có tiền để cho tôi học hành, nhưng bây giờ tôi học hành cũng đâu có ít.

Khi con cái đến tuổi trung niên, thì đa phần cha mẹ đều đã lớn tuổi rồi. Già cả không thành vấn đề, cũng có những người già nhưng rất khỏe mạnh, không cần ai lo lắng cho họ, họ vẫn còn có thể giúp đỡ việc nhà, không hẳn sẽ trở thành gánh nặng cho con cái.

Điều cha mẹ cần ở con cái chủ yếu là sự quan tâm an ủi. Chúng ta đã xem qua 24 mẫu chuyện nói về những tấm gương hiếu thuận, đa số những người con hiếu thảo trong đó đều là người nghèo, điển hình như câu chuyện Mạnh Tông khóc măng, hay Vương Tường ủ băng đợi cá, cho dù không có tiền tài họ vẫn có thể nghĩ ra cách để kính hiếu cha mẹ; ngược lại nhiều khi nghe nói, con cái nhà nhà giàu có không hòa thuận vì muốn có được tài sản của cha mẹ, chứ không phải nghĩ đến đáp đền ơn dưỡng dục. Lòng hiếu thảo đối với cha mẹ quan trọng là ở tâm ý, có thể làm được bao nhiêu thì làm bấy nhiêu, không nên so sánh với những người giàu có. Đem lại sự ấm áp cho cha mẹ, quan tâm đến cha mẹ là điều rất quan trọng, không cần phải dùng đến tiền bạc.

Vì vậy nói: trong nhà mỗi người đều có hai vị Phật, là ai vậy? Đó chính là cha mẹ. Nếu biết suy nghĩ được rằng: mình bước vào tuổi trung niên rồi mà vẫn còn cha mẹ là điều vô cùng hạnh phúc, như vậy cũng sẽ không còn cảm giác mình như “bánh mỳ Sandwich” nữa. Nếu lỡ bị thất nghiệp cũng không thất vọng và nản chí, trời không tuyệt đường sống của con người, chỉ cần chúng ta không kén chọn, có rất nhiều cách để mưu sinh, có thể xem thất nghiệp như là cơ hội thay đổi công việc khác.

Cuộc sống về già dựa vào chính mình

Hỏi: Có rất nhiều người trẻ tuổi khi thất nghiệp, ba mươi tuổi mà chưa tự lập được, chỉ biết dựa vào cha mẹ. Nhiều tài liệu cho thấy, khoảng 30 năm sau, việc nuôi dưỡng cha mẹ đối với giới trẻ càng ngày càng nặng nề, nhưng cơ hội việc làm càng ngày càng ít, thì làm sao gánh vác trách nhiệm nuôi dưỡng cha mẹ đây?

Đáp: Đây là vấn đề của toàn bộ chế độ của xã hội, môi trường kinh tế và phúc lợi xã hội. Dân số lão hóa là hiện tượng phổ biến, không chỉ ở Đài Loan, mà đặc biệt nghiêm trọng ở các nước phát triển. Đài Loan và rất nhiều nước khác đang đối mặt cùng một vấn đề giống nhau, đó là giới trẻ không muốn sinh con, sợ rằng sanh nhiều con trọng trách nuôi dạy sẽ nặng nề thêm, và chính mình cũng không đủ thời gian để lo phát triển sự nghiệp. Còn các nước chậm phát triển dù tỷ lệ sinh cao hơn, nhưng tỷ lệ tử vong lại cũng không ít.

Đối với Đài Loan mà nói, tỷ lệ thất nghiệp của giới trẻ liên tục gia tăng là vấn đề nghiêm trọng của kinh tế xã hội, sẽ ảnh hưởng đến năng lực sản xuất của xã hội; cơ hội việc làm ít đi, số người già cần chăm sóc thì cứ tiếp tục gia tăng. Rất nhiều người lo lắng, trong tương lai giá trị sản lượng của thành phần lao động Đài Loan làm ra không thể gánh nổi chi phí dưỡng lão của cả xã hội.

Đáng nói là hiện nay tỷ lệ thất nghiệp ở Đài Loan tăng cao, nhưng vẫn cần lao động nước ngoài đến làm những công việc có phần nặng nhọc. Người đã thất nghiệp rồi tại sao tạm thời không chịu làm những công việc hơi nặng nhọc một chút? Có lẽ chính là vì việc đắt đỏ thì họ không với tới nhưng họ cũng không thèm làm việc thấp kém cho nên mới cảm thấy việc làm khó tìm. Trên thực tế, chỉ cần biết dùng đầu óc của mình, không ngại làm những không việc nặng nhọc, thì vẫn có thể tìm được việc làm.

Nhưng hiện nay, người già cũng có tiền trợ cấp của người già, mỗi tháng họ cũng có được 3000 Đài tệ (tương đương 100USd); có những người già ở vùng ngoại thành, một tháng 3000 Đài tệ cũng có thể đủ dùng rồi, tại vì nhà của chính mình, lại có thêm bảo hiểm và bảo hiểm sức khỏe. Những phúc lợi này là do chính phủ cấp, dùng số tiền họ đã nạp thuế, vì thế cha mẹ không nhất thiết cần con cái trợ cấp tiền sinh hoạt phí.

Chẳng qua, những người già thấy được vấn đề như vậy, vẫn cần phải phòng bị trước cho mình, giúp cho mình một lối đi phía trước. Nếu có thể phòng bị trước, tự mình chuẩn bị trước cho cuộc sống lúc về già, sớm chuẩn bị số vốn cho tuổi già, nếu như con cái không có khả năng phụng dưỡng, thì khi về già cuộc sống cũng sẽ không quá cơ cực.

Pháp Cổ Sơn có rất nhiều người làm công quả lớn tuổi, mười mấy năm phục vụ mọi người. Lúc trẻ họ đã chăm sóc con cái, bây giờ già rồi, họ không những không cần con cái chăm sóc, mà còn có thể chăm sóc cho nhiều người hơn. Chi phí của người già không cao, quan trọng nhất là giữ gìn sức khỏe tốt, thân tâm vui vẻ.

Làm thế nào để chuẩn bị cho cuộc sống về già?

Hỏi: Hiện nay y học tiến bộ, con người ngày càng sống thọ, Đài Loan sắp biến thành đất nước của người già rồi. Con người một khi già đi, rất nhiều cơ quan sinh lý đều thoái hóa, những khi ăn không được, vui chơi không được sẽ không thể nào tránh khỏi nghĩ quẩn, vậy người già phải sống sao đây?

Đáp: Phật giáo cho rằng sanh lão bệnh tử là bốn hiện tượng lớn nhất của cuộc đời. Con người cuối cùng cũng phải chết, chẳng qua có người sống thọ, có người thì chết yểu. Đã là tình trạng thông thường mỗi người đều sẽ già yếu, vậy chi bằng sớm chuẩn bị đối diện với tuổi già sẽ tốt hơn.

Sau 40 tuổi, thể trạng con người dần dần suy yếu, trí nhớ cũng lần lần giảm đi. Tuy rằng con người trong thời nay sau 60 tuổi mới có thể gọi là già, thật ra người ở độ tuổi 50 cảm giác chưa phải là già. Nhưng bắt đầu từ 40 thì cũng nên chuẩn bị cho cuộc sống về già, chứ đừng đợi đến thật sự già thì mới chuẩn bị.

Chúng ta nên chuẩn bị những gì đây? Có người nói, tuổi già nghỉ hưu dưỡng lão, tiền bạc rất quan trọng. Nhưng tiền bạc mặc dù quan trọng lại không hoàn toàn đáng tin cậy. Tôi đã từng gặp một người con cháu đông đúc nhưng họ lại cô độc, tại vì ông ta chỉ tin tưởng tiền bạc mà không tin vào bất cứ một ai, càng già ông ta càng sợ mất đi tiền bạc, vì vậy ông ta đem tất cả tài sản đổi lấy tiền mặt, tìm đến ven một ngọn núi thật là bí ẩn, đào hầm thật sâu, lén lút đem tiền đến đó cất giấu, rồi ông ta bèn dựng một căn chòi bằng gỗ lá đơn sơ ở đó để sống. Kết quả là ông ta bệnh chết ba tháng sau mọi người mới phát hiện ra. Con cháu không một người nào đến. Cho đến 10 năm sau, một hôm có người đến tháo gỡ ngôi nhà gỗ, trong khi cày đất mới đào lên mớ tiền lớn đã mục nát ấy.

Theo tôi, để chuẩn bị cho cuộc sống về già, quan tọng nhất là giữ gìn hai điều lành mạnh sau: “thân thể khỏe mạnh” và “tâm ký khỏe mạnh”. Để tâm lý khỏe mạnh thì tốt nhất nên có tín ngưỡng tôn giáo, hơn nữa phải thật kiền thành, không phải chỉ thỉnh thoảng đến chùa thắp hương là được. Có rất nhiều trường hợp có chứng minh, người có tín ngưỡng tôn giáo khi về già sẽ không khổ não và cảm thấy trống trải như vậy, khi đối diện với cái chết cũng không sợ hãi lắm. Ngoài tín ngưỡng tôn giáo ra, còn phải có sự tu tập theo tín ngưỡng tôn giáo, các việc như cầu nguyện, tụng kinh, ngồi thiền và niệm Phật, mỗi ngày đều phải thực tập công phu, khiến cho lòng mình cảm thấy có nơi ký thác. Muốn duy trì thân thể khỏe mạnh thì phải thường xuyên tập thể dục, chú ý đến vấn đề ăn uống và dinh dưỡng, ngủ nghỉ bình thường, đúng giờ, những việc này đều rất là quan trọng.

Nếu duy trì thói quen tập thể dục thường xuyên, thì ăn uống sẽ không có vấn đề gì. Giống như tôi đây, mỗi ngày thường hay leo núi từ một đến hai tiếng đồng hồ, mặc dù cả ngày rất là bận rộn, nhưng tập thể dục thì không thể nào thiếu được.

Khi tuổi về già thì không thể nào ăn uống quá thoải mái, ngủ nghỉ cũng không thể quá nhiều hoặc quá ít; sinh hoạt vợ chồng cũng cần phải tiết chế, không thể nào giống như thời trẻ được. Nói tóm lại, cần phải biết dưỡng sinh.

Ngoài vấn đề sức khỏe ra, còn phải nuôi dưỡng sở thích và phát triển bản thân. Phát triển không giới hạn ở tiền tài, tuy rằng tiền tài tăng trưởng cũng rất tốt; nhưng nếu có thể phát triển về vấn đề học vấn, phát triển về vấn đề kỹ thuật, phát triển về các mối giao tiếp, phát triển về vấn đề cống hiến xã hội, nhất định sẽ không còn để ý tuổi già đang đến. Nếu cảm thấy mỗi ngày đều thú vị, công việc cần làm rất nhiều, thân thể nhất định không suy kém đi, não bộ cũng sẽ chậm thoái hóa hơn, như thế sẽ không cảm thấy chẳng giúp được ai, chẳng thể làm gì, thất vọng, lo sợ. Đây chẳng phải là cuộc sống vui vẻ lúc tuổi già sao?

Xã hội nên khích lệ người lớn tuổi bước ra khỏi ngôi nhà bít bùng, tham gia nhiều hơn vào những hoạt động công ích của xã hội. Khi làm tình nguyện viên cũng phải cần dùng đến đầu óc, thể lực. Mặc dù sẽ có những thất bại nhưng tình nguyện viên làm không phải vì làm lợi cho chính bản thân mình, chỉ thuần túy là phụng hiến, nếu làm được một ngày thì ngày đó có được cảm giác thành tựu. Nếu người già cao tuổi sống vui vẻ hạnh phúc và mạnh khỏe hơn một chút, sẽ không cần phải thường xuyên đến các cơ sở y tế lãnh một mớ thuốc về uống, cục bảo hiểm toàn quốc cũng có thể tiết kiệm được một khoản tiền không nhỏ.

Diễn tốt vai diễn trong cuộc đời

Hỏi: Rất là nhiều người đã nỗ lực hơn nửa đời người, khi quay đầu nhìn lại, không tránh khỏi cảm thán hình như đã lãng phí mất cuộc đời này. Nhưng cuộc đời không thể bắt đầu lại, lẽ nào chỉ có thể sống như tên lính qua sông, chỉ có thể bơi thục mạng về phía trước thôi sao?

Đáp: Cảm giác đã sống một cách lãng phí này, chủ yếu là vì không có cảm giác thành tựu. Trong quá trình sống của con người, nếu không có một mục tiêu nhất định nào, cũng không có cảm giác sẽ đi về đâu trong cuộc đời, sẽ dễ sinh ra cảm thán sống cũng như không.

Đây chẳng khác nào những loài động vật nhỏ, từ khi sinh ra cho đến lúc chết đi, không có ý nghĩa gì cao hơn, không có mục tiêu, cũng không biết phải làm gì? Cần phải tích lũy những gì? Khi một người không tích lũy những thành tựu, khi nhìn lại cuộc đời đã đi qua thường hay than vãn cuộc đời của mình giống như bị dư thừa.

Bởi vì, trong trí tưởng tượng của họ giá trị của cuộc đời nằm ở chỗ con cháu đầy nhà, quyền cao chức trọng; hay giá trị đời người nằm ở nơi sự giàu sang phú quý, địa vị, danh lợi; là những thứ có hình tướng, có số lượng, có thể đong đếm được mới cảm thấy mình đã sống rất có giá trị. Có người sanh thật là nhiều con cái, hơn nữa đứa nào cũng có tiền đồ, thành công trong sự nghiệp, thì họ mới cảm thấy mình mới thành tựu; và cũng có những người nhất định kiếm thật nhiều tiền, mở thật nhiều công ty, như vậy họ mới cảm thấy mình đã thành tựu.

Có một lần tôi đến Trung Quốc thăm bà con, người chị dâu thứ ba của tôi ở Trung Quốc rất vui mừng nói với tôi rằng: “Này chú, tôi đã sinh cho gia tộc chúng ta mấy đứa con, hơn nữa đã nuôi nấng chúng trưởng thành” Ý của cô ta là còn tôi đã không nối dõi tông đường, còn cô ta thì đã sinh ra năm sáu người con, giọng điệu của cô rất mãn nguyện, nghe như có vẻ mình rất thành công. Tôi nói với cô ta: “Thật là vất vả cho chị quá!”

Chúng ta cũng thường thấy nhiều người, đã không làm quan, cũng không làm ra nhiều tiền, gia cảnh hầu như không có gì tiến triển, cứ sống qua ngày như vậy, chốc lát đã hơn nữa đời người, hầu như không có một con số nào cho thấy thành tích trong cuộc đời của họ, như vậy hình như khác nào đã sống một cách lãng phí.

Trong một xã hội lớn, đa phần mọi người đều đóng vai phụ, thậm chí chỉ là những vai diễn quần chúng, nhưng nếu mọi người đều tận tâm diễn xuất, vì cuộc sống vì sự tồn tại của mình mà chăm chỉ nỗ lực sống, sống bằng sức lực của chính mình, cố gắng hoàn thành tốt những công việc nên làm, thì cho dù không có khả năng tích lũy được tiền bạc, hoặc có bao nhiêu thành tựu, chỉ cần sống một cách chân thực, thì không có cuộc đời nào là lãng phí cả.

Vở tuồng nào cũng cần có vai chính, vai phụ và những vai diễn quần chúng, mỗi một vai diễn đều diễn hết lòng thì vở kịch mới hấp dẫn, mới hay. Bởi vì vai chính thì rất ít, đa số là những vai diễn phụ. Chỉ biết rõ chính mình, vai chính cũng được, vai phụ cũng tốt, phải diễn tốt vai diễn của mình thì cuộc đời sẽ không lãng phí. Huống hồ trong vở diễn của chính cuộc đời mình, vai diễn của mỗi người không thể nào trao đổi lẫn nhau, mình chính là vai chính. Vì vậy trên cuộc đời này không ai sống lãng phí cuộc đời cả.

(Nội dung quyển sách được trích từ bài văn đăng trong chuyên mục định kỳ của Báo Liên Hợp từ tháng 2/2005 đến tháng 7/2007, hiện được sưu tâp trong cuốn sách “Đứng ngoài xem cuộc hồng trần”.